İran ve ABD, Basra Körfezi'nde ticari tankerlere yönelik son saldırılar konusunda birbirlerini suçlayarak gerilimi tırmandırdı. Olay, bölgede petrol taşımacılığını ve küresel enerji arz güvenliğini tehdit ediyor. Saldırıların ardından her iki taraf da askeri hazırlıklarını artırırken, uluslararası toplum olası bir çatışmayı önlemek için diplomatik girişimlerini yoğunlaştırdı.
Saldırıların Arka Planı ve Tarafların İddiaları
Son haftalarda Hürmüz Boğazı ve çevresinde çok sayıda tankere yönelik sabotaj ve saldırı düzenlendi. ABD yönetimi, saldırıların arkasında İran'ın olduğunu iddia ederek kanıt olarak patlayıcı kalıntıları ve istihbarat raporlarını gösterdi. İran ise suçlamaları reddederek olayların kendisini savaşa çekmek isteyen üçüncü taraflarca organize edildiğini savundu. Tahran, ABD'nin bölgedeki askeri varlığını artırmasını "provokasyon" olarak nitelendirdi.
Olayların ardından ABD, Basra Körfezi'ne ek savaş gemileri ve bombardıman uçakları konuşlandırdı. İran da deniz kuvvetlerini alarma geçirdiğini ve gerekirse boğazı kapatabileceğini açıkladı. Uzmanlar, Hürmüz Boğazı'ndan günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol geçtiğini, bunun dünya arzının beşte birine denk geldiğini hatırlatıyor. Boğazın kapanması durumunda petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkabileceği öngörülüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Gerilim, yalnızca İran ve ABD ile sınırlı değil. Suudi Arabistan ve BAE, saldırıları kınayarak enerji altyapılarının korunması için uluslararası işbirliği çağrısı yaptı. Rusya ve Çin, taraflara itidal çağrısında bulunurken, Avrupa Birliği diplomatik çözüm için arabuluculuk teklif etti. Ancak şu ana kadar somut bir sonuç alınamadı.
Petrol fiyatları, saldırı haberleriyle birlikte yüzde 4'ten fazla artarak son iki ayın en yüksek seviyesine ulaştı. Altın ve tahvil gibi güvenli liman varlıklara talep arttı. Küresel piyasalar, olası bir askeri çatışmanın dünya ekonomisini resesyona sürükleyebileceğinden endişeli. Uluslararası Para Fonu (IMF), jeopolitik risklerin küresel büyüme tahminlerini aşağı yönlü etkileyebileceği uyarısında bulundu.
BM Güvenlik Konseyi, konuyu acil gündemine alarak taraflara provokasyondan kaçınma çağrısı yaptı. Ancak ABD ve İran'ın veto yetkileri nedeniyle Konsey'den bağlayıcı bir karar çıkması zor görünüyor. Diplomatik kaynaklar, perde arkasında Umman ve İsviçre gibi ülkelerin arabuluculuk yaptığını ancak henüz bir ilerleme sağlanamadığını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve ABD arasındaki gerilimin tırmanmasından doğrudan etkilenebilecek ülkelerin başında geliyor. Enerji ithalatının önemli bir kısmını İran'dan karşılayan Türkiye, olası bir çatışma veya yaptırım ortamında tedarik sıkıntısı yaşayabilir. Ayrıca Hürmüz Boğazı'ndaki istikrarsızlık, küresel petrol fiyatlarını yükselterek Türkiye'nin cari açığını ve enflasyonunu olumsuz etkileyebilir. Bölgesel güvenlik açısından ise Türkiye, hem NATO müttefiki ABD hem de komşusu İran ile dengeli ilişkiler yürütmek zorunda. Ankara'nın diplomatik çözüm çağrıları, hem ekonomik hem de güvenlik çıkarları açısından kritik önem taşıyor.
