ABD Başkanı Donald Trump, İran ordusunun bir Amerikan Apache saldırı helikopterini düşürmesinin ardından askeri misilleme yapılacağını duyurdu. Olay, 8 Nisan’dan bu yana yürürlükte olan ve taraflar arasında savaşı sona erdirme müzakerelerinin henüz başlamadığı kırılgan ateşkesi tehdit ediyor. Pentagon’dan yapılan açıklamada, helikopterin Irak sınırı yakınlarında keşif uçuşu yaparken vurulduğu ve mürettebatın kurtarıldığı bildirildi. Trump, Twitter hesabından yaptığı açıklamada, “Bu asla kabul edilemez bir eylem. Gerekli yanıtı en güçlü şekilde vereceğiz” ifadelerini kullandı.
Gelişimin Arka Planı
İran’dan yapılan ilk resmi açıklamada, ABD helikopterinin “hava sahasını ihlal ettiği” ve uyarılara rağmen geri dönmediği belirtildi. İran Devrim Muhafızları Ordusu, helikopterin Tahran’ın doğusunda, Afganistan sınırı yakınlarında düşürüldüğünü duyurdu. Olay, iki ülke arasında yıllardır süren gerginliğin en son halkası olarak görülüyor. ABD’nin bölgede yaklaşık 5.000 askeri bulunurken, İran son aylarda ABD insansız hava araçlarına yönelik benzer saldırılar gerçekleştirmişti.
Uzmanlar, Trump’ın misilleme sözünün, 8 Nisan’da varılan ve her iki tarafın da sivil kayıplarını azaltmayı hedefleyen ateşkesi fiilen sona erdirebileceği uyarısında bulunuyor. Ateşkes, İran ve ABD’nin vekil güçleri üzerinden yürüttüğü dolaylı çatışmalara geçici bir ara vermişti. Ancak taraflar arasında savaşın kalıcı sona erdirilmesine yönelik henüz tek bir müzakere masası kurulmadı. Tahran yönetimi, ABD’nin askeri varlığını bölgeden çekmemesi halinde yeni saldırıların kaçınılmaz olduğunu ima ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Helikopter düşürülmesi, sadece ABD-İran ilişkilerini değil, aynı zamanda Irak, Suriye ve Körfez ülkelerini de etkileyecek bir kriz potansiyeli taşıyor. Irak hükümeti, olayın kendi hava sahası yakınlarında meydana geldiğini ve tarafsızlığını korumak istediğini açıklarken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri ABD’ye destek mesajı gönderdi. Rusya ve Çin ise itidal çağrısı yaparak, tarafları diyaloga davet etti.
Öte yandan, ABD’nin olası bir misillemesi, bölgede halen devam eden Yemen savaşı (Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon ile İran destekli Husiler arasında) ve İsrail-İran arasındaki gölge savaş gibi diğer çatışmaları da derinleştirebilir. Petrol fiyatları olay sonrası yüzde 3’ün üzerinde yükseldi. Uzmanlar, misillemenin ölçeğine bağlı olarak küresel enerji piyasalarında yeni bir istikrarsızlık döneminin başlayabileceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD ile İran arasındaki bu yeni gerilim, Türkiye’yi doğrudan ilgilendirmektedir. Türkiye, İran ile 535 kilometrelik kara sınırına sahip olmanın yanı sıra, ABD ile de NATO müttefiki olarak stratejik bağlarını sürdürmektedir. Ankara, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve Irak üzerinden karşılarken, bölgedeki istikrarsızlık doğrudan Türkiye’nin enerji güvenliğini tehdit edebilir. Ayrıca, Irak ve Suriye’de yaşanacak yeni bir kaos, Türkiye’nin sınır güvenliğini ve bu ülkelerdeki askeri varlığını da riske atacaktır. Türk hükümetinin, bu krizde arabulucu rolü oynaması veya en azından tarafları sakinleştirmeye çalışması beklenebilir. Ancak Ankara’nın, hem Tahran hem de Washington ile diyaloğunu koruyarak denge politikası izlemesi, ulusal çıkarları açısından kritik önem taşımaktadır.
