Petrol fiyatları, İran ile ABD arasında yeniden alevlenen askeri gerilimin küresel arz üzerindeki olası etkilerini değerlendiren yatırımcıların temkinli duruşuyla dalgalı bir haftanın sonunda dengelendi. Brent petrol varil fiyatı 85 doların hemen altında seyrederken, ABD ham petrolü (WTI) 81 dolar civarında işlem gördü. Piyasalar, özellikle Basra Körfezi'ndeki geçiş güzergâhlarının güvenliği ve İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma ihtimali gibi risk faktörlerini fiyatlamaya çalışıyor. Hafta başında Kızıldeniz'de ticari bir tankere düzenlenen saldırının ardından ABD'nin İran'a yönelik yeni yaptırım tehditleri, emtia piyasalarında belirsizliği artırdı.
Gelişmenin arka planı: Artan jeopolitik riskler
Son haftalarda İran ile ABD arasında doğrudan bir çatışma endişesi, Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırılarının ardından yeniden gündeme geldi. ABD Merkez Kuvvetleri (CENTCOM), Husilerin kontrolündeki bölgelerden fırlatılan insansız hava araçlarının Suudi Arabistan açıklarında bir petrol tankerini hedef aldığını doğruladı. Bu saldırı, Tahran yönetiminin dolaylı olarak arkasında olduğu iddia edilen bir gerilim hattını daha görünür kıldı. Buna karşılık ABD Dışişleri Bakanlığı, İran'ın balistik füze programına katkıda bulunan yeni bir yaptırım paketi açıkladı. Diplomatik cephede ise Avrupa Birliği, 2015 nükleer anlaşmasının yeniden canlandırılması için tarafları tekrar müzakere masasına davet etti, ancak henüz somut bir ilerleme kaydedilmedi.
Petrol piyasaları, bu gelişmeleri arz güvenliği açısından kritik bir kırılma noktası olarak değerlendiriyor. İran, günde yaklaşık 2,5 milyon varil ham petrol ihraç ederken, Hürmüz Boğazı'ndan geçen toplam petrol hacmi ise günde 17 milyon varili buluyor. Boğazın kapanması halinde küresel arzın %20'sine yakınının kesintiye uğrayabileceği belirtiliyor. Ancak şu ana kadar arzda fiili bir daralma yaşanmazken, OPEC+ ülkelerinin atıl kapasitesi ve ABD'nin stratejik rezervlerden yaptığı satışlar fiyatları bir miktar baskılıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Ekonomik yansımalar
Petrol fiyatlarındaki dalgalanma, özellikle enerji ithalatçısı ülkeler için enflasyonist baskıları yeniden canlandırabilir. Geçen yıl ortalama 80 dolar civarında seyreden Brent petrol, 2025'te jeopolitik risk priminin yükselmesiyle 85-90 dolar bandına yerleşmiş durumda. Bu durum, merkez bankalarının faiz indirim döngüsünü geciktirebilir. ABD Merkez Bankası (Fed) ve Avrupa Merkez Bankası (ECB), enerji fiyatlarındaki oynaklığın çekirdek enflasyon üzerindeki etkisini yakından izliyor. Öte yandan Rusya ve Suudi Arabistan gibi büyük üreticiler, yüksek fiyatlardan memnun olsa da uzun süreli bir gerilimin talebi daraltarak kendi ekonomilerine de zarar verebileceğinin farkındalar.
Bölgesel düzlemde, İran-ABD geriliminin dolaylı etkileri Kafkaslar'dan Doğu Akdeniz'e kadar geniş bir coğrafyada hissediliyor. İsrail'in Gazze'deki operasyonları ve Lübnan Hizbullah'ı ile gerginlik, Ortadoğu'yu zaten yüksek bir alarm seviyesinde tutarken, İran'ın doğrudan bir çatışmaya sürüklenme olasılığı enerji koridorlarını daha da kırılgan hale getiriyor. Türkiye ise hem ithalatçı hem de transit ülke konumuyla bu gelişmelerden çift yönlü etkileniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yıllık 40 milyar doları aşan enerji ithalatıyla petrol fiyatlarındaki artışa karşı en kırılgan ekonomilerden biridir. İran ile ABD arasında artan gerilim, doğrudan bir çatışmaya dönüşmese dahi fiyatlardaki oynaklığı artırarak Türkiye'nin enflasyonla mücadelesini zorlaştırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin doğu sınırlarındaki istikrar ve Irak üzerinden geçen enerji hatlarının güvenliği de bu gerilimden etkilenebilir. Diplomatik olarak, Türkiye hem NATO müttefiki ABD hem de enerji ticaretinde önemli bir ortak olan İran arasında denge politikası izlemek zorundadır. Bu kriz, Türkiye'nin enerji kaynaklarını çeşitlendirme ve yerli üretim kapasitesini artırma ihtiyacını bir kez daha ortaya koyuyor.
