Irak, 20 yıl önceki halinden çok farklı bir ülke haline geldi. ABD’nin Irak politikasının bu yeni gerçekliği yansıtması gerektiği vurgulanıyor. Bağdat ile Washington arasında başlayan yeni ortaklık dönemi, iki ülke arasındaki ilişkilerin temelini oluşturan güvenlik odaklı yaklaşımdan ekonomik iş birliği ve diplomatik angajmana doğru bir evrime işaret ediyor. ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan üst düzey bir yetkili, “Artık Irak’a sadece bir güvenlik meselesi olarak bakmaktan vazgeçmeliyiz. Irak, bölgesel bir ortak, enerji üssü ve istikrar unsuru olarak önemli bir potansiyele sahip” ifadelerini kullandı. Yeni dönemde, ABD’nin Irak’taki askeri varlığının danışmanlık rolüne indirgenmesi, ekonomik yatırımların artırılması ve Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel aktörlerle koordinasyon içinde hareket edilmesi planlanıyor.
Gelişmenin Arka Planı: 20 Yıllık Dönüşüm
2003 yılında ABD liderliğindeki koalisyonun Irak’ı işgal etmesinin ardından ülke, on yıllar süren çatışma, mezhepsel gerilim ve siyasi istikrarsızlık yaşadı. Irak Şam İslam Devleti (IŞİD) tehdidi, 2014’te ülkenin üçte birini ele geçirerek sarsıcı bir etki yarattı. Ancak son yıllarda Irak, IŞİD’e karşı topyekûn bir zafer kazandı, siyasi sistemi görece istikrara kavuştu ve bölgesel bir aktör olarak ağırlığını artırdı. Bağdat, 2023’te Suudi Arabistan ve İran arasında arabuluculuk yaparak bölgesel diplomaside önemli bir rol üstlendi. Ekonomide ise Irak, dünyanın en büyük ham petrol rezervlerine sahip ülkelerinden biri olarak enerji piyasalarında belirleyici bir konumda. Ancak yolsuzluk, altyapı eksiklikleri ve işsizlik gibi yapısal sorunlar devam ediyor. ABD’nin Irak’a yönelik politikası, 2003 sonrası dönemde ağırlıklı olarak askeri angajman ve güvenlik yardımına odaklanmıştı. Oysa bugün Irak, daha bağımsız bir dış politika izleyen, Rusya ve Çin ile de ilişkilerini çeşitlendiren bir ülke konumunda. Washington yönetimi, bu değişimi kabul ederek ilişkileri yeni bir temele oturtmayı hedefliyor. Stratejik Çerçeve Anlaşması’nın güncellenmesi, ortak enerji projeleri ve ticaret hacminin artırılması gibi adımlar atılması bekleniyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Irak Ekseninde Değişen Dengeler
Irak’taki bu yeni ortaklık dönemi, bölgesel ve küresel güç dengeleri açısından da kritik önem taşıyor. ABD’nin Irak’ta askeri varlığını azaltma yönündeki adımları, İran’ın nüfuz alanını genişletme çabalarına karşı bir dengeleme stratejisi olarak yorumlanıyor. Son yıllarda İran destekli milislerin Irak’taki etkisi, zaman zaman ABD üslerine ve diplomatik tesislere yönelik saldırılarla uluslararası gündeme taşındı. Washington, Bağdat’ın İran’a bağımlılığını azaltmak için ekonomik ve enerji alanında iş birliğini artırmayı planlıyor. Özellikle Irak’ın elektrik ve doğalgaz ihtiyacının karşılanmasında, ABD ve Körfez ülkeleriyle ortak projeler geliştirilmesi hedefleniyor. Bu, aynı zamanda İran’ın Irak üzerindeki enerji baskısını kırmaya yönelik bir hamle olarak görülüyor. Ayrıca Irak’ın Suudi Arabistan ile normalleşme süreci ve Mısır ile artan ticareti, bölgesel entegrasyonun bir parçası olarak değerlendiriliyor. Küresel ölçekte ise Irak’ın istikrarı, enerji piyasalarının güvenliği ve Orta Doğu’daki göç dalgalarının kontrolü açısından hayati öneme sahip. ABD’nin Irak’a yönelik yeni politikası, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında Irak’a yaptığı yatırımlara da bir yanıt niteliği taşıyor. Pekin, Irak’ta petrol sahaları ve altyapı projelerinde büyük yatırımlar yaparak etkisini artırmış durumda. Washington, bu rekabet karşısında Irak’la ticari ve teknolojik iş birliğini derinleştirerek Çin’in etkisini dengelemeye çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Irak’ın istikrarı ve kalkınması, Türkiye için doğrudan güvenlik ve ekonomik çıkarlar anlamına geliyor. ABD’nin Irak’taki askeri varlığını azaltması ve ilişkileri ekonomik zemine taşıması, Türkiye’nin bölgedeki nüfuzunu artırabilir. Ankara, Irak’ta PKK varlığına karşı operasyonlarını sürdürürken, Bağdat ile güvenlik iş birliğini derinleştirmek istiyor. Ayrıca Türkiye, Irak’ın kuzeyindeki enerji kaynaklarının uluslararası piyasalara taşınmasında kritik bir rol oynuyor. Yeni dönemde ABD’nin Irak’a yönelik politikası, Türkiye’nin enerji merkezi olma hedefiyle uyumlu fırsatlar sunabilir. Ancak ABD’nin İran’ı dengeleme stratejisi, Türkiye ile İran arasındaki enerji ve ticaret ilişkilerini etkileyebilir. Ankara’nın bu denklemde Irak’la istikrarlı bir ortaklık kurması, hem PKK tehdidini azaltma hem de ekonomik kazanç sağlama potansiyeli taşıyor. Türkiye, Musul-Kerkük hattındaki enerji projelerinde ve altyapı yatırımlarında ABD’li şirketlerle ortaklık yaparak Irak’taki varlığını güçlendirebilir.
