Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, resmi bir ziyaret için İran’ın başkenti Tahran’a ulaştı. Ziyaret, iki ülke arasında enerji ticareti, sınır güvenliği ve bölgesel istikrar gibi kritik başlıkların ele alınacağı bir diplomasi trafiğine işaret ediyor. Es-Sudani’nin, İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve diğer üst düzey yetkililerle bir araya gelmesi bekleniyor. Görüşmelerde, Irak’ın elektrik ihtiyacının önemli bir kısmını karşılayan İran gazı ithalatı ve ABD yaptırımları nedeniyle aksayan ödeme mekanizmalarının da gündeme gelmesi muhtemel.
Gelişmenin arka planı
Irak ile İran arasındaki ilişkiler, 2003 sonrası dönemde inişli çıkışlı bir seyir izledi. Özellikle enerji alanında Bağdat’ın Tahran’a bağımlılığı, iki ülkeyi zorunlu bir ortaklığa itiyor. Irak elektrik üretiminin yaklaşık üçte birini İran’dan ithal edilen doğalgazla sağlıyor. Ancak ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları, Irak’ın bu alışverişte ödeme yapmasını zorlaştırıyor. Es-Sudani, sık sık bu yaptırımların Irak’ı olumsuz etkilediğini dile getiriyor.
Diğer taraftan, Irak merkezi yönetimi ile İran arasında düzensiz göç, uyuşturucu kaçakçılığı ve sınır aşan silahlı grupların faaliyetleri de önemli gündem maddeleri. Tahran’ın Iraklı Şii milis gruplar üzerindeki nüfuzu, zaman zaman Bağdat yönetimi ile Tahran arasında gerginliğe yol açsa da, Es-Sudani hükümeti pragmatik bir çizgi izleyerek bu grupları kontrol altında tutmaya çalışıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Es-Sudani’nin Tahran ziyareti, İsrail-Hamas savaşının Gazze’de yarattığı insani kriz ve bölgesel yansımaların gölgesinde gerçekleşiyor. İran’ın, Hamas’a desteği ve İsrail’e karşı söylemi, Körfez ülkeleri ve Batı ile Irak arasındaki hassas dengeyi etkileyebilir. Irak, bir yandan ABD ile güvenlik iş birliğini sürdürürken, diğer yandan İran’la ekonomik ve siyasi bağlarını koparmak istemiyor. Bu ziyaret, Bağdat’ın bölgesel krizlerde arabulucu rolü oynama çabası olarak da yorumlanabilir.
Ziyaret aynı zamanda, Suudi Arabistan ve İran arasındaki normalleşme sürecine Irak’ın desteğinin teyidi niteliğinde. Bağdat, daha önce bu iki ülke arasındaki gizli görüşmelere ev sahipliği yapmıştı. Es-Sudani, Tahran’da ayrıca OPEC+ çerçevesinde petrol politikalarını da ele alacak; Irak, OPEC’in en büyük üreticilerinden biri olarak küresel petrol fiyatlarında söz sahibi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Irak Başbakanı’nın Tahran ziyareti, Türkiye’nin kuzey Irak’taki operasyonları ve PKK varlığı nedeniyle tartışmalı bir döneme denk geliyor. İran’ın, Türkiye’nin Irak’taki askeri faaliyetlerine yönelik eleştirileri ve Suriye’deki farklı pozisyonları, Ankara-Tahran hattında gerilim yaratabiliyor. Ancak her iki ülke de Irak’ın toprak bütünlüğünü ve istikrarını vurguluyor. Es-Sudani’nin Tahran’da alacağı kararlar, Türkiye’nin Irak’la imzaladığı Kalkınma Yolu Projesi ve enerji anlaşmalarını da etkileyebilir. Bu ziyaret, Türkiye’nin bölgede denge siyasetini zorlayabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
