11 Eylül 2001 saldırılarının ardından Irak ve Afganistan'da görev yapan ABD askeri personelinin büyük bir kısmı emeklilik dönemine giriyor. Bu durum, 20 yılı aşkın süredir devam eden savaşlarda kazanılan tecrübelerin yeni nesil liderlere nasıl aktarılacağı sorusunu beraberinde getiriyor. Emekli olan subay ve astsubaylar, özellikle gayrinizami harp, terörle mücadele ve yerel güçlerle işbirliği konularında birikime sahip. Ancak bu bilginin sistematik bir şekilde kayda geçirilip gelecek nesillere aktarılıp aktarılmayacağı belirsiz.
Gelişmenin arka planı
Pentagon verilerine göre, 2024 itibarıyla 11 Eylül sonrası dönemde askere alınan personelin yarısından fazlası emeklilik veya görevden ayrılma sürecinde. Bu grup, Irak'ta Şii milislerle mücadele, Afganistan'da Taliban'a karşı operasyonlar ve Ebu Gureyb gibi hapishane skandalları dahil olmak üzere savaşın farklı yönlerini deneyimledi. Ancak ABD Savunma Bakanlığı'nın resmi eğitim doktrinleri, son 20 yılda öğrenilen dersleri tam olarak yansıtmıyor. Özellikle İran destekli gruplarla mücadele, Irak'taki hava gücü kullanımı ve Afganistan'da yerel güçlerin eğitimi gibi konularda yazılı olmayan bilgi birikimi önemli.
Uzmanlar, emekli olan gazilerin deneyimlerinin kaybolması halinde ABD ordusunun gelecekte benzer asimetrik çatışmalarda aynı hataları tekrarlayabileceği uyarısında bulunuyor. Örneğin, Afganistan'da terk edilen askeri teçhizat ve lojistik zaaflar, emekli olan subayların uyarılarına rağmen giderilememişti. Ayrıca, Irak'ta işgal sonrası oluşturulan güvenlik güçlerinin çöküşü, planlama aşamasında istihbarat eksikliğine bağlanıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
ABD'nin Irak ve Afganistan'dan çekilmesinin ardından, bu ülkelerde nüfuz mücadelesi devam ediyor. İran, Irak'ta Şii milisler üzerinden etkisini artırırken, Taliban Afganistan'da kontrolü sağlamış durumda. Bu bağlamda, ABD'nin bu bölgelerdeki askeri varlığı azalmış olsa da, emekli olan gazilerin deneyimleri hem ABD içinde hem de NATO müttefikleri arasında önemli bir referans oluşturuyor. Özellikle vekalet savaşları ve küçük ölçekli çatışmaların yükseldiği bir dönemde, ABD ordusunun öğrendiği dersler, Ukrayna savaşı gibi güncel çatışmalarda da değerlendirilebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Suriye ve Irak'ta terörle mücadele operasyonları ve bölgesel güvenlik stratejileri açısından iki yönlü bir anlam taşıyor. Birincisi, ABD'nin bu tecrübeleri paylaşması veya paylaşmaması, Türkiye'nin özellikle PKK/YPG ile mücadelede kullandığı taktiklerin uluslararası alanda nasıl algılandığını etkileyebilir. İkincisi, ABD'nin Irak ve Afganistan'da yaptığı hatalar (yerel güçlere aşırı güvenme, kültürel duyarlılık eksikliği gibi) Türk askeri doktrininde dikkate alınması gereken dersler sunuyor. Türkiye'nin son 30 yılda elde ettiği deneyim, bu aktarımda önemli bir tamamlayıcı rol oynayabilir.
