Irak hükümeti sözcüsü Haider al-Aboudi'nin cumartesi günü yaptığı açıklamaya göre, Bağdat aylardır durdurulan dolar nakit sevkiyatının yeniden başlatılması konusunda Washington ile anlaşmaya vardı. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre anlaşma, Başbakan Ali Faleh'in ABD'li yetkililerle yürüttüğü görüşmeler sonucunda sağlandı. Irak resmi haber ajansı INA'ya konuşan el-Aboudi, anlaşmanın detaylarına ilişkin fazla bilgi vermedi. Dolar sevkiyatının askıya alınması, Irak'ta döviz kurlarında dalgalanma ve piyasalarda belirsizliğe yol açmıştı.
Dolar sevkiyatı neden durdurulmuştu?
ABD, geçtiğimiz aylarda Irak'a yapılan dolar nakit sevkiyatını, İran'a yönelik yaptırımların delinmesi ve kara para aklama endişeleri nedeniyle durdurmuştu. Irak Merkez Bankası üzerinden yürütülen sevkiyat, ülkedeki bankacılık sisteminin döviz ihtiyacını karşılamak için kritik önem taşıyor. Washington, özellikle İran destekli milis grupların ve yasadışı finansal ağların dolar sistemine sızma girişimlerini engellemek istiyordu.
Sevkiyatın kesilmesi, Irak dinarının ABD doları karşısında değer kaybetmesine ve resmi kur ile serbest piyasa arasındaki makasın açılmasına neden oldu. Bu durum, temel tüketim mallarının fiyatlarını artırarak halkın alım gücünü düşürdü. Irak hükümeti, ekonomik istikrarı sağlamak ve piyasadaki spekülatif hareketleri önlemek için sevkiyatın yeniden başlamasını talep ediyordu.
Anlaşmanın kapsamı ve bölgesel yansımaları
Başbakan Ali Faleh'in ABD'li yetkililerle yaptığı görüşmelerde, Irak tarafı finansal şeffaflık ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi konusunda taahhütlerde bulundu. Anlaşma kapsamında, dolar sevkiyatının belirli aralıklarla ve sıkı denetim altında yapılması öngörülüyor. Irak Merkez Bankası'nın, döviz işlemlerini izlemek için yeni bir dijital takip sistemi kuracağı belirtiliyor.
Bu gelişme, Irak'ın ekonomik bağımsızlığı ile ABD'nin yaptırım rejimi arasındaki hassas dengenin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Irak, hem İran ile ticari ilişkilerini sürdürmek hem de uluslararası finansal sisteme entegre olmak arasında sıkışmış durumda. Dolar sevkiyatının yeniden başlaması, kısa vadede piyasalarda rahatlama sağlayacak olsa da, yapısal sorunların çözümü için daha kapsamlı reformlar gerekiyor.
Bölgesel açıdan bakıldığında, Irak'taki dolar akışının yeniden sağlanması, İran'ın döviz ihtiyacını dolaylı olarak etkileyebilir. Tahran, yaptırımlar nedeniyle zorunlu olarak Irak üzerinden dolar temin etme yollarını arıyordu. ABD'nin denetimli sevkiyat modeli, İran'a yönelik baskıyı artırırken Irak'ın ekonomik istikrarını korumayı amaçlıyor. Ancak, Irak'taki Şii milis grupların ve siyasi aktörlerin bu denetim mekanizmalarına ne ölçüde uyacağı belirsizliğini koruyor.
Uzmanlar, dolar sevkiyatının yeniden başlamasının Irak'ta enflasyonu düşüreceğini ve dinarın değer kazanmasına yardımcı olacağını öngörüyor. Ancak, uzun vadeli istikrar için Irak'ın vergi reformu, bankacılık denetimi ve yolsuzlukla mücadele gibi alanlarda somut adımlar atması gerekiyor. ABD'nin sevkiyatı yeniden başlatma kararı, Irak hükümetine duyulan güvenin bir göstergesi olarak yorumlansa da, denetimlerin sürekliliği konusunda şüpheler var.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Irak ile ABD arasındaki dolar sevkiyatı anlaşması, Türkiye'nin ekonomik ve güvenlik çıkarlarını yakından ilgilendiriyor. Irak, Türkiye'nin en büyük ticari ortaklarından biri; dolar likiditesinin sağlanması, Irak pazarına ihracat yapan Türk firmaları için ödeme kolaylığı ve istikrar anlamına geliyor. Dinarın değer kazanması, Türk ürünlerine talebi artırabilir. Öte yandan, ABD'nin denetimli sevkiyat modeli, İran'a yönelik baskıyı artırarak bölgesel dengeleri etkileyebilir. Türkiye, Irak'ın istikrarını desteklerken İran ile de ticari ilişkilerini sürdürüyor; bu nedenle gelişmeyi dikkatle izlemesi gerekiyor. Ayrıca, Irak'taki finansal şeffaflık artışı, Türkiye'nin enerji ve inşaat yatırımları için daha güvenli bir ortam yaratabilir.
