ABD Başkanı Donald Trump'ın, Intel Corp. ve Apple Inc. arasında bir çip anlaşması yapıldığını duyurmasının ardından Intel hisseleri Perşembe günü piyasa öncesi işlemlerde yüzde 9'un üzerinde değer kazandı. Trump, yarı iletkenlerin ABD'de tasarlanıp üretileceğini belirterek, bu hamlenin yerli üretimi canlandıracağını ve Çin'e olan bağımlılığı azaltacağını vurguladı. Intel'in hisse fiyatındaki bu sıçrama, şirketin son dönemde yaşadığı kayıpların ardından gelen en büyük artışlardan biri oldu. Apple'ın ise henüz resmi bir açıklama yapmaması, piyasalarda bazı soru işaretleri yarattı.
Gelişmenin Arka Planı
Intel uzun yıllar boyunca bilgisayar işlemcilerinde pazar lideriydi, ancak son yıllarda üretim sürecindeki gecikmeler ve rakiplerinin gerisinde kalması nedeniyle zor günler geçirdi. Şirket, 2024 yılında büyük bir yeniden yapılanma sürecine girdi ve özellikle yapay zeka çipleri pazarında Nvidia ve AMD karşısında pazar payı kaybetti. Apple ise 2020'den bu yana Mac bilgisayarlarında kendi tasarladığı M serisi çipleri kullanıyor ve Intel işlemcilerden uzaklaşmıştı. Bu nedenle, Trump'ın duyurusu piyasalarda şaşkınlıkla karşılandı.
Trump, sosyal medya platformu Truth Social'da yaptığı açıklamada, "Intel, Apple ile bir anlaşma imzaladı. Yarı iletkenler Amerika'da, Amerikalı işçiler tarafından üretilecek" ifadelerini kullandı. Ancak açıklamanın detayları henüz netleşmedi. Intel ve Apple arasında resmi bir ortaklık duyurusu yapılmamış olması, yatırımcılar arasında ihtiyatlı bir iyimserlik yarattı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, yarı iletken üretiminin ABD'ye geri dönmesi yönündeki CHIPS Yasası ile uyumlu bir adım olarak görülüyor. ABD hükümeti, Çin'in yarı iletken üretimindeki hakimiyetini kırmak için yerli üretimi teşvik ediyor. Intel, Arizona ve Ohio'da yeni fabrikalar kurmak için milyarlarca dolarlık yatırım yapmış, ancak bu tesislerin tam kapasiteye ulaşması zaman alacak. Apple'ın küresel tedarik zincirinde Çin'e olan bağımlılığını azaltma çabaları da bu anlaşmanın arkasındaki nedenlerden biri olarak değerlendiriliyor.
Küresel çip pazarında yaşanan bu gelişmeler, özellikle Tayvan merkezli TSMC ve Güney Koreli Samsung'un konumunu etkileyebilir. ABD'nin yerli üretimi artırma hedefi, tedarik zincirlerinde yeniden yapılanmaya yol açabilir. Ancak analistler, Apple'ın Intel ile çalışmasının, mevcut tedarikçileri TSMC ile olan güçlü ilişkisini tamamen değiştirmeyeceği görüşünde.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yarı iletken üretiminde henüz küresel bir oyuncu olmasa da, bu gelişme tedarik zincirlerindeki dönüşümün bir parçası olarak değerlendirilebilir. ABD-Çin rekabeti, Türkiye'nin çip ithalatında fiyat ve erişim koşullarını etkileyebilir. Türkiye'nin savunma sanayii ve otomotiv sektöründe çip tedarikine yönelik kırılganlıkları bulunuyor. Yerli çip üretimi çabaları (TÜBİTAK, ASELSAN gibi kurumlar aracılığıyla) bu tür küresel gelişmeler ışığında daha da önem kazanıyor. Ayrıca, ABD'nin Çin'e yönelik yarı iletken kısıtlamaları, Türkiye üzerinden yapılabilecek dolaylı ticareti de gündeme getirebilir.
