İngiltere, Ürdün'ün Kudüs'teki Mescid-i Aksa ve Harem-i Şerif üzerindeki tarihi hamiliğine (velayet) saygı gösterilmesi gerektiğini vurgulayarak, ABD ve İsrail'in kutsal mekanların statüsünü değiştirme yönündeki planlarına karşı çıktı. Middle East Eye'ın ulaştığı özel bilgilere göre, İngiliz Dışişleri Bakanlığı, Filistin Yönetimi'nin de dahil olduğu mevcut statükonun bozulmaması gerektiğini belirtti. Bu açıklama, İsrail'in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'in Mescid-i Aksa'ya yönelik baskınları ve bölgede yeni bir sinagog inşa edilmesi yönündeki çağrılarının ardından geldi. Ürdün Kralı 2. Abdullah, geçtiğimiz haftalarda Batılı liderlere yaptığı uyarılarda, Mescid-i Aksa'nın statüsündeki herhangi bir değişikliğin bölgesel bir felakete yol açabileceğini ifade etmişti.
Gelişmenin Arka Planı: 1994 Barış Antlaşması ve Statüko
Ürdün'ün Mescid-i Aksa ve Harem-i Şerif üzerindeki hamiliği, 1994 yılında İsrail ile imzaladığı barış antlaşmasına dayanmaktadır. Bu anlaşma ile Ürdün, Kudüs'teki Müslüman ve Hristiyan kutsal mekanlarının idaresinde söz sahibi olmuştur. Ancak son yıllarda, özellikle Netanyahu hükümetinin aşırı sağcı koalisyon ortakları, bu statükonun değiştirilmesi için baskı yapmaktadır. ABD'nin 2017'de Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanıması ve 2018'de Tel Aviv'deki büyükelçiliğini Kudüs'e taşıması, bu statükonun zedelenmesine yol açmıştır. İsrail güçlerinin Mescid-i Aksa'ya düzenli baskınları ve Filistinli ibadetçilere yönelik kısıtlamaları, bölgede gerilimi tırmandırmaktadır. İngiltere'nin bu açıklaması, Avrupa Birliği'nin de benzer endişelerini yansıtmaktadır.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Türkiye'nin Rolü ve İslam İşbirliği Teşkilatı
Mescid-i Aksa'nın statüsü, yalnızca Filistin-İsrail çatışmasının değil, aynı zamanda İslam dünyasının da hassas bir konusudur. Türkiye, bu konuda Ürdün'ün hamiliğini destekleyen ve İsrail'in tek taraflı adımlarına karşı çıkan ülkelerden biridir. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, birçok kez Mescid-i Aksa'nın statüsüne saygı gösterilmesi çağrısında bulunmuş ve İsrail'in politikalarını eleştirmiştir. İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) da 2022'de yayınladığı bildiride, Ürdün'ün hamiliğinin İslam ümmetinin ortak mirası olduğunu vurgulamıştır. İngiltere'nin bu açıklaması, Batı ülkeleri arasında İsrail'in aşırı sağcı politikalarına karşı artan bir rahatsızlığı göstermektedir. ABD'nin ise bu konuda ikircikli bir tutumu bulunmaktadır; Biden yönetimi statükonun korunmasından yana olduğunu söylese de, İsrail'in uygulamalarına yönelik somut bir yaptırım uygulamamıştır. Bölgede tansiyonun yükselmesi, Ramazan ayına girilirken Filistinli grupların ve İsrail güçlerinin karşı karşıya gelmesiyle daha da kritik bir hal almıştır.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Mescid-i Aksa'nın statüsü, Türkiye'nin İslam dünyasındaki liderlik rolü ve Filistin davasına verdiği destek açısından doğrudan önem taşımaktadır. Ankara, Kudüs'ün İslami kimliğinin korunmasını ve Ürdün'ün hamiliğinin devamını, bölgesel istikrarın bir parçası olarak görmektedir. İngiltere gibi Batılı ülkelerin de statükonun korunması yönünde açıklama yapması, Türkiye'nin tezlerini uluslararası alanda güçlendirmektedir. Ancak İsrail hükümetindeki aşırı sağcı unsurların Mescid-i Aksa'ya yönelik eylemleri, kriz potansiyelini artırmakta ve Türkiye'yi daha aktif bir diplomasiye zorlamaktadır. Türkiye, bu süreçte hem İslam İşbirliği Teşkilatı hem de ikili düzeyde Ürdün ile koordinasyon içinde hareket ederek, kutsal mekanların statükosunu korumaya çalışacaktır.
