İngiltere Avam Kamarası, yıllardır tartışmalara yol açan bir konuda tarihi bir karar alarak, tedavisi mümkün olmayan hastaların kendi hayatlarını sonlandırmasına izin veren yasa tasarısını kabul etti. 330 'evet' oyuna karşı 275 'hayır' oyuyla geçen 'Ölme Hakkı Yasası', son dönemdeki hastalar için bir umut ışığı olarak görülürken, engelli ve yaşlı hakları savunucuları tarafından ciddi eleştirilere maruz kalıyor. Yasa, hastanın bilinçli bir şekilde rıza göstermesi, en az iki doktorun onayı ve bir yargıcın izni olması koşullarını içeriyor.
Arka plan ve yasalaşma süreci
Tasarı, İşçi Partili milletvekili Kim Leadbeater tarafından sunuldu ve yaklaşık beş saat süren duygusal bir tartışmanın ardından oylamaya geçildi. Destekleyenler, yasanın ölmekte olan insanlara onur ve acıdan kurtulma şansı vereceğini savundu. Buna karşı çıkanlar ise engelli ve yaşlı bireylerin maddi tasarruf veya aile yükünü hafifletme adına hayatlarına son vermeye zorlanabileceği uyarısında bulundu. Başbakan Keir Starmer ve Sağlık Bakanı Wes Streeting, oylamada 'evet' oyu kullandı. Ancak muhafazakar ve liberal demokrat milletvekilleri arasında da bölünmeler yaşandı. Yasanın İngiltere ve Galler'de uygulanması öngörülüyor; İskoçya ve Kuzey İrlanda'da farklı yasal düzenlemeler bulunuyor.
Yasa metnine göre, hastanın altı aydan az ömrü kaldığını belirten bir tıbbi rapor sunulması gerekiyor. Ayrıca hasta, kararını iki farklı zamanda, bir doktor ve bir yargıç huzurunda teyit etmek zorunda. Yasa, bu koşulları yerine getiren hastalara ölümcül dozda ilaç alma izni veriyor. Ancak uygulamanın detayları henüz netleşmiş değil; bir komisyon, yasanın işleyişine dair ayrıntıları belirleyecek.
Küresel boyut ve benzer yasalar
İngiltere'nin bu adımı, dünyada ötenazi ve yardımlı intihar konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirdi. Halihazırda Hollanda, Belçika, Kanada, Kolombiya, Lüksemburg ve bazı ABD eyaletleri (Oregon, Washington, Montana gibi) benzer yasal düzenlemelere sahip. İsviçre'de ise yardımlı intihar uzun süredir yasal ve bu ülke 'intihar turizmiyle' anılıyor. Avustralya'nın Victoria eyaleti 2019'da yasayı kabul etmişti. Her ülkenin uygulaması farklı; bazılarında yalnızca ölümcül hastalar için geçerliyken, bazılarında kronik acı çekenler de kapsam dahiline alınıyor. Katolik Kilisesi başta olmak üzere dini kurumlar, yaşamın kutsallığı ilkesine vurgu yaparak bu tür yasalara karşı çıkıyor. Uluslararası af örgütleri ve insan hakları grupları ise yasanın kötüye kullanılmaması için sıkı denetim mekanizmaları çağrısı yapıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'deki bu yasal gelişme, Türkiye'de henüz gündemde olmayan bir konuyu uluslararası kamuoyunda tartışmaya açıyor. Türkiye'de ötenazi yasal değil ve sağlık sisteminin etik değerleri, hasta hakları ve dini hassasiyetler nedeniyle bu yönde bir adım beklenmiyor. Ancak İngiltere gibi Avrupa ülkelerindeki yasal değişiklikler, Türk vatandaşları için 'tıbbi seyahat' kavramını canlandırabilir. Ayrıca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve AB müktesebatı çerçevesinde yaşam hakkına ilişkin yorumlamalar, Türkiye'deki mevzuat tartışmalarını dolaylı olarak etkileyebilir. Küresel sağlık turizmi ve etik normlar açısından Türkiye, bu gelişmeyi izlemeye devam edecektir.
