İngiltere'de yaşayan akademisyen Sarah Steele, 2021 yılında evinde ölü bulunduğunda, soruşturma İngiliz polisi tarafından yürütülüyordu. Ancak kısa süre sonra dava, ABD askeri mahkemesine devredildi. Peki, bir İngiliz vatandaşının İngiltere'de işlenen cinayeti neden ABD askeri yargı sisteminde görülüyor? Bu sorunun cevabı, ABD'nin İngiltere'de konuşlu askeri personeli için geçerli olan "Statüler Gücü Anlaşmaları" (SOFA) adlı ikili anlaşmalarda yatıyor. Steele'in katil zanlısı, ABD Hava Kuvvetleri'nde görevli bir askerdi ve olay sırasında resmi görevde olmasa da, SOFA kapsamında ABD'nin yargılama yetkisi talep etmesiyle dava ABD'ye taşındı.
SOFA Anlaşmaları ve Yargı Yetkisi Karmaşası
ABD'nin dünya genelinde yaklaşık 100 ülkede askeri personeli bulunuyor ve bu personelin yargılanması, ilgili ülkeyle imzalanan SOFA anlaşmalarına tabi. İngiltere ile yapılan anlaşma, ABD askeri personelinin suç işlemesi durumunda, ABD'nin yargılama yetkisini talep edebilmesine olanak tanıyor. Ancak bu durum, İngiliz yargı sisteminin egemenliğini zedelediği gerekçesiyle eleştiriliyor. Steele davasında, ABD savunması, sanığın askeri görevi sırasında suç işlediğini iddia etti. İngiliz makamları ise suçun kişisel bir anlaşmazlıktan kaynaklandığını ve ABD'nin yetki devralmasına itiraz etti. Buna rağmen ABD, kendi mahkemesinde yargılama yapmakta ısrar etti.
Benzer Davalar ve Uluslararası Boyut
Bu vaka, uluslararası hukukta askeri personelin yargılanması konusundaki boşlukları ortaya koyuyor. 2019'da Japonya'da konuşlu bir ABD askerinin yerel bir kadına tecavüz etmesi de benzer bir hukuki mücadeleye yol açmıştı. O dava sonucunda ABD, askeri mahkemede hapis cezası versede, Japonya'da tepkiler büyümüştü. İngiltere'de ise Steele ailesi, adaletin tam olarak yerine bulması için İngiliz mahkemelerinde yargılanmayı talep ediyor. Uzmanlar, SOFA anlaşmalarının güncellenmesi gerektiğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO müttefiki olarak ABD askeri personelinin bulunduğu ülkelerden biri. İncirlik ve Kürecik üslerinde görev yapan ABD askerleri, benzer SOFA anlaşmalarına tabi. Bu dava, Türkiye'nin de yabancı askeri personelin yargılanması konusunda egemenlik haklarını sorgulamasına neden olabilir. Ayrıca, uluslararası hukukta bu tür anlaşmaların dengelenmesi, Türk dış politikasının öncelikleri arasında yer alıyor.
