İngiltere'de hane enerji borçlarının 4.8 milyar sterline (yaklaşık 6 milyar dolar) ulaşması, enerji şirketlerini harekete geçirdi. Ülkenin önde gelen enerji sağlayıcılarından Scottish Power, biriken kötü borçların menkulleştirilmesi (securitisation) için düzenleyici kurum Ofgem'e çağrıda bulundu. Şirket, bu yöntemin hem tüketicilerin üzerindeki fatura yükünü hafifleteceğini hem de sektörün finansal sürdürülebilirliğini koruyacağını savunuyor. İngiltere'de ortalama bir hanenin yıllık enerji faturasına eklenen 50 sterlinlik borç yükü, özellikle düşük gelirli aileler için ciddi bir ekonomik baskı oluşturuyor.
Enerji borcu krizi neden tırmandı?
İngiltere'de enerji fiyatları, 2021 sonundan itibaren küresel doğalgaz fiyatlarındaki ani yükseliş nedeniyle rekor seviyelere çıktı. Ukrayna savaşının ardından Rus gazına uygulanan yaptırımlar, Avrupa'da enerji krizini derinleştirirken, İngiltere'de hane halkı enerji faturaları 2022-2023 kışında iki katına çıktı. Hükümetin uyguladığı Enerji Fiyat Garantisi (Energy Price Guarantee) programı, faturaları bir miktar sınırlasa da, yüksek fiyatlar nedeniyle biriken borçların ödenememesi sorunu büyüdü. Scottish Power CEO'su Keith Anderson, yaptığı açıklamada, sektörün karşı karşıya olduğu en büyük sorunun ödenmemiş faturalar olduğunu ve mevcut sistemin sürdürülemez hale geldiğini belirtti. Anderson, “Enerji borçları artık o kadar büyük ki, bunları sadece şirketlerin bilançolarında taşıması mümkün değil. Menkulleştirme, bu borçları daha yönetilebilir hale getirecek ve tüketicilere yansıyan maliyeti azaltacaktır” ifadelerini kullandı.
Menkûlleştirme önerisi, borçların bir havuzda toplanarak tahvil benzeri menkul kıymetlere dönüştürülmesi ve yatırımcılara satılması esasına dayanıyor. Bu yöntem, daha önce ipotek kredileri ve öğrenci kredileri gibi borç türlerinde başarıyla uygulanmıştı. Ancak enerji borçlarının menkulleştirilmesi, İngiltere'de ilk kez gündeme geliyor. Uzmanlar, bu yöntemin işe yaraması için düzenleyici garantiler ve devlet desteği gerektiğini vurguluyor.
Küresel enerji piyasalarına yansımaları
İngiltere'deki enerji borcu krizi, yalnızca ada ülkesine özgü bir sorun değil. Avrupa genelinde benzer sıkıntılar yaşanıyor. Almanya, Fransa ve İtalya'da da hane enerji borçları rekor seviyelerde. Enerji fiyatlarının tamamen serbest piyasa koşullarında belirlendiği İngiltere ise, bu krizden en fazla etkilenen ülkelerin başında geliyor. Scottish Power'ın menkulleştirme çağrısı, diğer Avrupa ülkelerinde de benzer tartışmaları tetikleyebilir. Eğer Ofgem bu öneriyi kabul ederse, bu durum Avrupa'daki enerji düzenleyicileri için de bir model oluşturabilir.
Öte yandan, enerji şirketlerinin borç yükünün hafiflemesi, yeni yatırımların önünü açabilir. Özellikle yeşil enerji dönüşümü için kritik öneme sahip olan rüzgar ve güneş enerjisi yatırımları, finansman sıkıntısı nedeniyle yavaşlamıştı. Scottish Power, bu yıl içinde denizüstü rüzgar projelerine 2 milyar sterlin yatırım yapmayı planlıyor, ancak mevcut borç yükü bu yatırımı tehlikeye atıyor. Menkûlleştirme, şirketlerin bilançolarını rahatlatarak enerji dönüşümüne daha fazla kaynak ayırmasını sağlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'deki enerji borcu krizi, Türkiye için de önemli dersler barındırıyor. Türkiye'de de enerji faturalarındaki artış, özellikle dar gelirli haneler için ciddi bir sorun haline gelmiş durumda. Türkiye'nin doğalgaz ve elektrik piyasalarında uyguladığı düzenlemeler, İngiltere'deki gibi tam serbest piyasa modeline dayanmıyor; ancak yine de tüketici borçları benzer bir büyüklüğe ulaşmış durumda. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) ve BOTAŞ'ın politikaları, fiyatları bir miktar kontrol altında tutsa da, dünya enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar Türkiye'yi de etkiliyor. Scottish Power'ın menkulleştirme önerisi, Türkiye'de de benzer mekanizmaların tartışılmasına yol açabilir. Ancak Türkiye'nin farklı regülasyon yapısı ve yüksek enflasyon ortamında, bu yöntemin uygulanabilirliği sınırlı olacaktır. Küresel piyasalardaki bu gelişme, Türkiye'nin enerji politikalarını yeniden değerlendirmesi için bir fırsat sunuyor.
