İngiltere'nin en yoksul ve doğal yeşil alanlardan en yoksun toplulukları, planlama yasalarında yapılması öngörülen değişiklikler nedeniyle yeşil alanlara erişimde daha da geride kalma riskiyle karşı karşıya. Bir hayır kurumları koalisyonunun hazırladığı rapora göre, geliştiricilere yeni muafiyetler tanıyan düzenlemeler, çevresel eşitsizlikleri derinleştirecek ve dezavantajlı bölgelerdeki yeşil alanların korunmasını giderek zorlaştıracak.
Raporun bulguları ve planlama değişikliğinin ayrıntıları
Wildlife Trusts, CPRE (Kırsal İngiltere Kampanyası) ve Friends of the Earth gibi birçok saygın sivil toplum kuruluşunun bir araya geldiği Yeşil Alanlar Ortaklığı (Green Spaces Coalition) tarafından hazırlanan raporda, hükümetin konut üretimini artırmak amacıyla planlama mevzuatında yapmayı düşündüğü değişikliklerin, en korunmasız toplulukları orantısız bir şekilde etkileyeceği vurgulanıyor. Raporda, mevcut durumda en yoksul hanelerin yaşadığı mahallelerde kişi başına düşen yeşil alan miktarının, zengin bölgelere kıyasla yüzde 80 daha az olduğu belirtiliyor. Yeni düzenlemeyle birlikte geliştiricilerin, mevcut yeşil alanları koruma yükümlülüklerinden kaçınmasına olanak sağlayacak 'esneklikler' getirilmesi planlanıyor. Bu durumun, özellikle sosyal konut projelerinin yoğunlaştığı bölgelerde park, bahçe ve doğal alanların yok olmasına yol açabileceği ifade ediliyor.
Koalisyon, söz konusu değişikliklerin halihazırda derin olan çevresel adaletsizliği daha da ağırlaştıracağı uyarısında bulunuyor. Raporun yayımlanmasının ardından yazılı bir açıklama yapan Yeşil Alanlar Ortaklığı sözcüsü, "Yeşil alanlar, zengin mahallelerde bir lüks değil; hava kalitesinin iyileştirilmesi, sel riskinin azaltılması ve ruh sağlığının desteklenmesi gibi hayati faydalar sağlar. Ancak bu faydalardan en çok yoksun olan topluluklar, yeni düzenlemelerle en fazla kaybedecek kesim olacak" dedi. Raporda ayrıca, yeşil alanlara erişimin sosyoekonomik eşitsizliklerle doğrudan bağlantılı olduğu ve bu durumun halk sağlığı üzerinde uzun vadeli olumsuz etkiler yaratabileceği bilimsel çalışmalarla da destekleniyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İngiltere'deki bu gelişme, dünya genelinde artan kentleşme ve konut kriziyle mücadele eden birçok ülke için önemli bir örnek teşkil ediyor. Özellikle gelişmiş ülkelerde, konut arzını artırma çabaları sıklıkla çevre koruma önlemleriyle çatışabiliyor. Ancak uzmanlar, bu çatışmanın yoksul toplulukları orantısız bir şekilde etkilediğini ve 'yeşil soylulaştırma' (green gentrification) olarak adlandırılan bir süreci tetikleyebileceğini belirtiyor. Yani, yeşil alanların korunduğu bölgelerde emlak fiyatları yükselirken, yoksul kesimler bu alanlardan uzaklaşmaya zorlanıyor. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler'in sürdürülebilir kalkınma hedefleri kapsamında yeşil alanlara adil erişim önemli bir gösterge olarak kabul edilirken, İngiltere'deki bu politika değişikliği diğer ülkeler için de emsal teşkil edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'deki bu gelişme, Türkiye'de özellikle büyükşehirlerde yaşanan kentsel dönüşüm ve imar planlaması tartışmalarına ışık tutuyor. Türkiye'de de benzer şekilde, dar gelirli mahallelerde yeşil alanların azalması ve plansız yapılaşma nedeniyle çevresel eşitsizlikler derinleşiyor. İngiltere'deki rapor, konut ihtiyacı ile çevre koruma arasındaki dengenin, en savunmasız gruplar gözetilerek kurulması gerektiğini gösteriyor. Türkiye'de de planlama süreçlerinde sosyal ve çevresel adaleti önceleyen politikaların benimsenmesi, benzer sorunların yaşanmasını engelleyebilir. Ayrıca, iklim değişikliğine uyum kapsamında yeşil alanların korunmasının, sel ve aşırı sıcaklık gibi afetlerle mücadelede kritik öneme sahip olduğu unutulmamalıdır.
