İngiltere'de Muhafazakâr hükümetin bölgesel eşitliği sağlamak amacıyla başlattığı 'seviye atlama' (levelling up) programı kapsamında finanse edilen yüzlerce projenin, fonların ayrılmasından yıllar sonra hâlâ tamamlanmadığı ortaya çıktı. Bilgi edinme özgürlüğü yasaları kapsamında yayımlanan verilere göre, birçok proje ya hiç başlamadı ya da önemli gecikmelerle karşı karşıya. Bu durum, hükümetin bölgesel kalkınma vaatlerinin ne ölçüde yerine getirildiği konusunda ciddi soru işaretleri yaratıyor.
Programın arka planı ve vaatler
2019 genel seçimlerinde Boris Johnson liderliğindeki Muhafazakâr Parti, ülkenin yoksul bölgelerine yönelik büyük bir yatırım programı vaat etmişti. 'Seviye atlama' adı verilen bu girişim, özellikle Kuzey İngiltere, Midlands ve kıyı kasabalarında altyapı, ulaşım, eğitim ve sağlık hizmetlerini iyileştirmeyi amaçlıyordu. Hükümet, bu kapsamda milyarlarca sterlinlik fon ayırmış ve bu fonların bölgesel eşitsizlikleri gidereceğini savunmuştu. Ancak aradan geçen yıllara rağmen, projelerin önemli bir kısmının henüz tamamlanmamış olması, programın etkinliğini tartışmaya açtı.
Bilgi edinme başvuruları sonucu elde edilen veriler, birçok projenin planlama aşamasında takıldığını, bazılarının ise finansman sorunları nedeniyle durdurulduğunu gösteriyor. Özellikle yerel yönetimlerin kaynak yetersizliği ve bürokratik engeller, projelerin ilerlemesini yavaşlatan faktörler arasında. Muhalefet partileri, hükümeti vaatlerini yerine getirmemekle suçlarken, iktidar kanadı gecikmelerin pandemi ve küresel ekonomik koşullardan kaynaklandığını savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İngiltere'deki bu gelişme, Batı demokrasilerinde kamu yatırımlarının etkin kullanımı ve bölgesel eşitsizliklerle mücadele konusunda daha geniş bir tartışmanın parçası. Özellikle Brexit sonrası dönemde, hükümetin 'seviye atlama' söylemi, AB fonlarından yoksun kalan bölgelere yönelik yeni bir kalkınma modeli oluşturma çabası olarak görülüyordu. Ancak projelerin gecikmesi, bu modelin işlerliği konusunda şüpheler uyandırıyor. Uluslararası alanda ise, kamu-özel işbirliği ve altyapı yatırımlarının denetimi konusunda benzer sorunlar birçok ülkede yaşanıyor. İngiltere örneği, fonların dağıtımı ve takibinde şeffaflığın önemini ortaya koyuyor.
Ayrıca, bu durum İngiltere'nin iç siyasetinde de yankı buluyor. Muhafazakâr Parti'nin geleneksel olarak güçlü olduğu bölgelerde seçmen memnuniyetsizliği artabilir. Yaklaşan seçimler öncesinde, 'seviye atlama' vaadinin yerine getirilmemesi, iktidar partisi için siyasi bir risk oluşturuyor. Ana muhalefetteki İşçi Partisi, bu durumu hükümetin yetersizliğinin bir kanıtı olarak kullanmaya hazırlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'deki bölgesel kalkınma programının gecikmesi, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, kamu yatırımlarının planlanması ve denetimi konusunda küresel bir ders niteliği taşıyor. Türkiye'de de benzer şekilde, bölgesel eşitsizlikleri gidermeye yönelik teşvik paketleri ve altyapı projeleri zaman zaman gecikmelerle karşılaşabiliyor. İngiltere örneği, fonların etkin kullanımı için güçlü bir izleme mekanizmasının ve yerel yönetimlerin kapasitesinin artırılmasının önemini gösteriyor. Ayrıca, Türk şirketleri için İngiltere'deki altyapı projeleri potansiyel iş fırsatları sunabilir; ancak gecikmeler, bu fırsatların değerlendirilmesini zorlaştırabilir.
