İngiltere hükümeti, Amerikan veri analitiği şirketi Palantir Technologies'in Ulusal Sağlık Hizmetleri (NHS) için geliştirdiği veri platformunun ömür boyu maliyet tahminini 1,1 milyar sterline (yaklaşık 47 milyar Türk lirası) yükseltti. Hükümetin yayımladığı güncellenmiş maliyet-fayda analizine göre, bu artış "ölçekte artan teslimat" gerekçesiyle yapılırken, aynı dönemde platformdan beklenen faydalar 808 milyon sterline (yaklaşık 34,5 milyar Türk lirası) geriledi. Bu gelişme, Palantir'in NHS ile olan sözleşmesinin şeffaflığı ve maliyet etkinliği konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Gelişmenin arka planı
Palantir'in NHS veri platformu, hastane yatakları, personel ve ekipman gibi kaynakların yönetimini optimize etmek amacıyla kullanılıyor. Sistem, özellikle Covid-19 pandemisi sırasında hastane kapasitesini izlemek için devreye alınmıştı. İngiltere Sağlık Bakanlığı, 2023 yılında Palantir ile yapılan sözleşmeyi genişleterek platformun ülke genelindeki tüm hastanelere yaygınlaştırılmasını öngörmüştü. Ancak bu sözleşme, kamuoyunda veri gizliliği endişeleri ve şirketin savunma sanayii bağlantıları nedeniyle eleştirilere hedef olmuştu.
Hükümetin geçen hafta yayımladığı güncellenmiş değerlendirme raporu, maliyetin önceki 730 milyon sterlinlik tahminden 1,1 milyar sterline çıktığını ortaya koydu. Raporda, maliyet artışının "ölçekte artan teslimat" olarak nitelendirilen platformun kapsamının genişletilmesi ve ek özelliklerin eklenmesinden kaynaklandığı belirtildi. Ancak aynı raporda, öngörülen faydaların 808 milyon sterline düşürülmesi dikkat çekti. Bu düşüş, platformun verimlilik kazanımlarının başlangıçta beklenenden daha az olacağının kabul edildiği anlamına geliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Palantir, dünya genelinde hükümetler ve istihbarat teşkilatlarıyla yaptığı veri analitiği sözleşmeleriyle tanınıyor. Şirketin NHS projesi, sağlık alanında veri kullanımının sınırlarını zorlayan bir örnek olarak görülüyor. İngiltere'deki bu tartışma, diğer ülkelerde de sağlık verilerinin özel şirketlere devredilmesi ve bu süreçte maliyetlerin kontrol altında tutulması konularını gündeme getiriyor. Özellikle Avrupa Birliği'nde Sağlık Veri Alanı (European Health Data Space) girişimi kapsamında benzer veri paylaşım modelleri tartışılırken, Palantir'in İngiltere deneyimi, bu tür ortaklıkların potansiyel risklerine dair önemli bir vaka çalışması sunuyor.
Maliyetlerin artmasına rağmen, İngiltere hükümeti platformun NHS için kritik önem taşıdığını savunuyor. Sağlık Bakanlığı sözcüsü, "Bu platform, hastanelerin kaynaklarını daha verimli kullanmasına yardımcı olarak hasta bakımını iyileştiriyor" dedi. Ancak eleştirmenler, bu tür teknoloji projelerinin sık sık maliyet aşımları yaşadığını ve hükümetin şeffaf olması gerektiğini vurguluyor. Özellikle, Palantir'in sözleşmesinin 2025 yılında yenilenmesi beklenirken, bu maliyet artışının sözleşme müzakerelerini etkileyebileceği yorumları yapılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin sağlık alanında dijital dönüşüm çabaları açısından önemli dersler içeriyor. Türkiye, Sağlık Bakanlığı bünyesinde e-Nabız gibi başarılı dijital sağlık projeleri yürütürken, veri analitiği ve yapay zeka kullanımında özel sektör işbirlikleri giderek artıyor. Palantir örneği, bu tür teknoloji ortaklıklarında maliyet tahminlerinin gerçekçi yapılması ve fayda öngörülerinin şeffaf şekilde sunulması gerektiğini gösteriyor. Ayrıca, sağlık verilerinin ulusal güvenlik açısından stratejik bir değer taşıdığı göz önünde bulundurulduğunda, Türkiye'nin kendi veri egemenliğini koruyacak politikaları geliştirmesi her zamankinden daha kritik hale geliyor.
