Birleşik Krallık hükümetinin ulusal sağlık verileri danışmanı Nicola Byrne, Amerikan teknoloji şirketi Palantir Technologies'in Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) hasta verilerine erişimi konusunda daha fazla şeffaflık ve netlik çağrısında bulundu. Byrne'ın bu çıkışı, Financial Times'ın (FT) geçtiğimiz günlerde yayımladığı bir habere dayanıyor. Söz konusu haberde, NHS'in bazı dış çalışanlara yeni bir 'yönetici' rolü verdiği ve bu rolün Palantir'in hasta verilerine erişimini kolaylaştırdığı iddia edilmişti. Gelişme, Birleşik Krallık'ta dijital sağlık verilerinin gizliliği ve kamu-özel sektör iş birliği konularındaki hassasiyeti bir kez daha gündeme taşıdı.
Gelişmenin arka planı
Palantir, İngiltere sağlık sektöründe uzun süredir tartışmalı bir konumda. Şirket, NHS ile 2020 yılında imzalanan bir sözleşme kapsamında, COVID-19 pandemisi sırasında hastane verilerinin yönetilmesi için bir platform sağladı. Ancak bu platformun, hasta mahremiyetini ihlal ettiği ve verilerin ticari amaçlarla kullanılabileceği endişeleri dile getirilmişti. Geçtiğimiz yıl NHS, Palantir ile olan sözleşmesini genişleterek şirketin ulusal veri tabanına erişimini artırdı. Byrne, hükümetin dijital dönüşüm stratejisinin bir parçası olarak atandığı danışmanlık görevinde, veri koruma ve hastaların rızası konularına odaklanıyordu. FT'nin haberinde, NHS'in bazı dış çalışanlara 'yönetici' statüsü vererek, onların hasta verilerine doğrudan erişimini mümkün kıldığı öne sürüldü. Bu durum, veri güvenliği ve şeffaflık konusundaki endişeleri artırdı. Byrne, yaptığı açıklamada, "Hastaların verilerinin nasıl kullanıldığı konusunda tam bir netlik olması gerekiyor. Bu tür rollerin tanımlanması ve erişim izinlerinin net bir şekilde belirtilmesi şart" ifadelerini kullandı.
Bölgesel veya küresel boyut
Palantir-NHS iş birliği, yalnızca Birleşik Krallık'ta değil, küresel çapta da dijital sağlık verilerinin yönetimi konusunda önemli bir test vakası olarak görülüyor. Avrupa Birliği'nin Genel Veri Koruma Yönetmeliği (GDPR) gibi sıkı düzenlemelere rağmen, devlet kurumlarının özel şirketlerle yaptığı veri paylaşım anlaşmaları sıklıkla eleştiriliyor. ABD'de de benzer tartışmalar, Palantir'in göçmenlik ve kolluk kuvvetleri verilerine erişimi nedeniyle gündeme gelmişti. İngiltere'deki bu son gelişme, hükümetlerin kamu sağlığı verilerini özel sektör şirketlerine açmasının etik ve hukuki sınırlarını sorgulatıyor. Özellikle yapay zeka ve büyük veri analitiği çağında, hasta mahremiyeti ile verimlilik arasındaki denge giderek daha karmaşık bir hal alıyor. Bazı uzmanlar, Palantir gibi şirketlerin veri erişiminin, hasta rızası olmaksızın yeni ticari ürünlerin geliştirilmesine yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin dijital sağlık verileri yönetimi ve ulusal veri güvenliği politikaları açısından önemli dersler içeriyor. Türkiye'de de Sağlık Bakanlığı'nın dijital dönüşüm projeleri kapsamında özel sektör şirketleriyle iş birliği yapıldığı göz önünde bulundurulduğunda, veri mahremiyeti ve şeffaflık konuları kritik hale geliyor. Uluslararası şirketlerin kamu sağlık verilerine erişimi, Türkiye'nin egemenlik ve veri güvenliği politikalarıyla doğrudan ilişkili. Kişisel sağlık verilerinin korunmasına yönelik mevzuatın, uluslararası standartlarla uyumlu ve denetlenebilir olması gerekiyor. Ayrıca, bu tür tartışmalar, Türkiye'nin Avrupa Birliği ile veri koruma mevzuatı uyum sürecinde de dikkate alması gereken önemli bir örnek teşkil ediyor.
