İngiltere'de iktidardaki İşçi Partisi'nin üyeleri, ABD merkezli veri analitiği şirketi Palantir'in Ulusal Sağlık Servisi (NHS) ile yaptığı sağlık verisi sözleşmesinin iptal edilmesi için harekete geçti. Parti içinde dolaşıma giren acil önerge, hükümeti sözleşmedeki 2027 fesih maddesini kullanmaya çağırıyor. Önergede, Palantir'in insan hakları sicili ve teknolojisinin kullanımına ilişkin endişeler dile getiriliyor. Bu gelişme, İngiltere'de sağlık verilerinin özel şirketlere devredilmesi konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Sözleşmenin Arka Planı ve Palantir'in Yükselişi
Palantir Technologies, 2003 yılında Peter Thiel ve Alex Karp tarafından kurulan, özellikle istihbarat ve savunma alanında faaliyet gösteren bir yazılım şirketi. Şirket, ABD'nin terörle mücadele operasyonlarında ve göçmenlik politikalarında kullandığı veri analiz yazılımlarıyla tanınıyor. Son yıllarda sağlık sektörüne de açılan Palantir, 2020'de NHS ile COVID-19 pandemisi sırasında acil veri analizi için anlaşmıştı. Bu anlaşma, pandemi sonrasında da genişletilerek 2023'te 25 milyon sterlinlik bir sözleşmeye dönüştü. Sözleşme kapsamında Palantir, NHS'in hasta verilerini analiz ederek sağlık hizmetlerinin planlanmasına yardımcı oluyor. Ancak şirketin veri gizliliği ve gözetim konusundaki geçmişi, özellikle sol görüşlü siyasetçiler ve sivil toplum kuruluşları arasında rahatsızlık yaratıyor.
İşçi Partisi içindeki muhalefet, Palantir'in insan hakları ihlalleriyle anılan ülkelerdeki faaliyetlerine ve şirketin göçmen karşıtı politikaları destekleyen yazılımlarına dikkat çekiyor. Örneğin, Palantir'in ABD'de ICE (Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza) ile yaptığı çalışmalar, aile ayrılıklarına yol açan uygulamalarda kullanıldığı gerekçesiyle eleştiriliyor. Ayrıca şirketin İsrail ile savunma iş birlikleri de Filistin yanlısı grupların tepkisini çekiyor. İngiltere'deki aktivistler, NHS gibi hassas bir kurumun böyle bir şirkete veri emanet etmesinin etik olmadığını savunuyor.
İşçi Partisi İçindeki Bölünme ve Hükümetin Tutumu
İşçi Partisi, Nisan 2024'te yapılan genel seçimlerden zaferle ayrılarak 14 yıl aradan sonra iktidara geldi. Parti içinde, özellikle genç üyeler ve sol kanat, hükümetin özel sektörle olan ilişkilerinde daha şeffaf ve etik bir çizgi izlemesi gerektiğini savunuyor. Acil önerge, partinin yerel örgütleri ve sendikalar tarafından da destekleniyor. Önergeyi hazırlayan grup, hükümetin 2027'de sona erecek sözleşmeyi yenilememesi ve mevcut fesih maddesini derhal devreye sokması çağrısında bulunuyor. Ancak hükümet kanadından henüz resmi bir açıklama gelmedi. Sağlık Bakanlığı yetkilileri, Palantir ile yapılan iş birliğinin sağlık hizmetlerinin verimliliğini artırdığını ve hasta verilerinin güvenli bir şekilde korunduğunu savunuyor. Muhalefetteki Muhafazakâr Parti ise konuya temkinli yaklaşıyor ve sözleşmenin iptalinin NHS'e zarar verebileceğini belirtiyor.
İngiltere'de kamuoyunun bir kısmı da sağlık verilerinin özel şirketlere satılmasına karşı. Son anketler, halkın yüzde 60'ından fazlasının NHS verilerinin ticari amaçlarla kullanılmasına karşı olduğunu gösteriyor. Bu durum, hükümetin üzerindeki baskıyı artırıyor. Öte yandan, Palantir'in NHS ile olan sözleşmesi, İngiltere'nin dijital sağlık altyapısını modernize etme hedefinin bir parçası olarak görülüyor. Hükümet, yapay zekâ ve büyük veri analitiği yoluyla sağlık hizmetlerinde maliyetleri düşürmeyi ve hasta sonuçlarını iyileştirmeyi amaçlıyor.
Küresel Boyut: Veri Egemenliği ve Teknoloji Şirketlerinin Rolü
Palantir tartışması, yalnızca İngiltere ile sınırlı değil. Avrupa genelinde kamu hizmetlerinde kullanılan yabancı teknoloji şirketlerine yönelik artan bir şüphe var. Fransa ve Almanya gibi ülkelerde de benzer sözleşmeler sorgulanıyor. Avrupa Birliği, veri egemenliği konusunda yeni düzenlemeler getirerek üye ülkelerin hassas verilerini korumayı hedefliyor. ABD'li teknoloji devlerinin Avrupa'daki etkisi, özellikle GDPR sonrası dönemde daha fazla denetleniyor. Palantir'in NHS sözleşmesi, bu küresel tartışmanın bir parçası olarak görülebilir. Şirketin savunma ve istihbarat bağlantıları, kamu sağlığı gibi hassas bir alanda faaliyet göstermesini sorunlu hale getiriyor. İnsan hakları örgütleri, Palantir'in teknolojisinin gözetim amaçlı kullanılabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'deki Palantir tartışması, Türkiye için de önemli dersler içeriyor. Türkiye'de sağlık verileri, e-Nabız sistemi üzerinden toplanıyor ve bu verilerin güvenliği sık sık tartışılıyor. Olası bir yabancı teknoloji şirketiyle yapılacak anlaşma, benzer etik ve egemenlik sorunlarını gündeme getirebilir. Ayrıca Türkiye, kendi yerli yapay zekâ ve veri analitiği çözümlerini geliştirmeye öncelik veriyor. Savunma sanayii ve istihbarat alanında Palantir benzeri şirketlerle iş birliği yapılması durumunda, İngiltere'deki gibi kamuoyu tepkisiyle karşılaşılabilir. Bu haber, Türkiye'nin dijital egemenlik ve veri güvenliği politikalarını gözden geçirmesi gerektiğini gösteriyor.
