İngiltere hükümeti, 16-17 yaş arasındaki gençler için geceleri sosyal medyaya erişimi gönüllü olarak kısıtlayacak bir 'dijital sokağa çıkma yasağı' uygulamasını gündeme getirdi. Çocuk güvenliği ve dijital refahı artırmayı hedefleyen bu yeni tedbir, geçtiğimiz ay 16 yaş altı için duyurulan sosyal medya yasağının ardından geldi. Hükümet, teknoloji şirketleriyle işbirliği içinde geliştirilen bu önlemin, gençlerin uyku düzenlerini korumalarına ve siber zorbalık gibi çevrimiçi risklerden uzak durmalarına yardımcı olmasını umuyor. Uygulama, temel olarak akşam 22.00 ile sabah 06.00 arasında platformlara erişimi kısıtlayan bir zaman dilimi belirleyecek. Ancak bu kısıtlama, ailelerin onayı ve gençlerin rızası doğrultusunda gönüllülük esasına dayanacak. Teklif, İngiltere'de çocukların çevrimiçi güvenliğini sağlamaya yönelik daha geniş bir yasal çerçevenin parçası olarak görülüyor.
Gelişmenin arka planı
İngiltere, son yıllarda çocukların ve gençlerin dijital platformlarda karşılaştıkları zararları azaltmak için bir dizi düzenleme hayata geçirdi. 2023'te kabul edilen Çevrimiçi Güvenlik Yasası (Online Safety Act), sosyal medya şirketlerine çocukları zararlı içeriklerden koruma yükümlülüğü getirmişti. Geçen ay hükümet, 16 yaş altındaki çocuklar için sosyal medya kullanımını tamamen yasaklayacak bir yasa teklifi sunmuştu. Şimdi ise 16-17 yaş grubunu hedef alan bu gönüllü uygulama, hükümetin aşamalı bir yaklaşım izlediğini gösteriyor. Teklif, özellikle gençler arasında yaygın olan gece geç saatlerde telefon kullanımının uyku kalitesi, ruh sağlığı ve okul başarısı üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çeken araştırmalara dayanıyor. Hükümet yetkilileri, bu uygulamanın zorunlu olmamasının, gençlerin ve ailelerin kendi ihtiyaçlarına göre karar vermelerine olanak tanıdığını belirtiyor. Ancak bazı sivil toplum kuruluşları ve muhalefet partileri, bu tür kısıtlamaların etkinliği konusunda şüpheci. Onlara göre, gönüllülük esası uygulamanın başarısını sınırlayabilir ve teknoloji şirketlerinin yeterince sıkı önlem almasını engelleyebilir.
Bölgesel veya küresel boyut
İngiltere'nin bu adımı, dünya genelinde artan dijital düzenleme eğiliminin bir parçası. Avrupa Birliği, Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında çocuklar için daha güvenli çevrimiçi ortamlar oluşturmayı hedeflerken, Fransa ve İspanya gibi ülkeler de benzer yasaklar üzerinde çalışıyor. ABD'de ise eyalet düzeyinde farklı düzenlemeler bulunuyor; örneğin Utah, geçen yıl 18 yaş altı için sosyal medya kullanımını sınırlayan bir yasa çıkarmıştı. Bu küresel trend, özellikle gençler arasında artan anksiyete, depresyon ve uyku bozuklukları gibi sorunlara karşı bir yanıt olarak görülüyor. Ancak eleştirmenler, bu tür kısıtlamaların ifade özgürlüğünü ihlal edebileceğini ve gençlerin dijital okuryazarlık becerilerini geliştirmesi için daha yapıcı çözümler gerektiğini savunuyor. İngiltere'nin teklifi, diğer ülkeler için bir model oluşturabilir; ancak uygulamanın başarısı, gençlerin ve ailelerin bu gönüllü sisteme ne ölçüde katılacağına bağlı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'nin bu girişimi, Türkiye'de de benzer tartışmaları tetikleyebilir. Türkiye'de 15-24 yaş arası nüfusun yaklaşık %90'ı sosyal medya kullanıyor ve gençlerin uyku sorunları sıkça dile getiriliyor. Ancak Türkiye'de dijital güvenlik alanındaki düzenlemeler daha çok içerik kaldırma ve sansür odaklı olup, çocukların refahını hedefleyen kapsamlı bir yasa bulunmuyor. İngiltere'nin gönüllü yaklaşımı, Türkiye'deki politika yapıcılar için ilham kaynağı olabilir; ancak bu tür bir uygulamanın Türkiye'de başarılı olması için ailelerin bilinçlendirilmesi ve teknoloji şirketleriyle işbirliği yapılması gerekecek. Ayrıca, Türkiye'de benzer bir düzenlemenin ifade özgürlüğü tartışmalarına yol açmaması için dikkatli bir şekilde tasarlanması önemli. Küresel olarak, bu tür önlemlerin yaygınlaşması, sosyal medya platformlarının genç kullanıcılarına yönelik politikalarını şekillendirecek ve Türkiye de bu eğilimlerden etkilenecektir.
