İngiltere ve Fransa arasında, Manş Denizi'ni küçük teknelerle geçmeye çalışan göçmen sayısını azaltmayı hedefleyen 'bir giren, bir çıkan' prensibine dayalı göçmen değişim anlaşması iptal edildi. Londra yönetimi Çarşamba günü yaptığı açıklamada, pilot programın sonlandırıldığını duyurdu. Anlaşma, yasa dışı yollarla İngiltere'ye ulaşan göçmenlerin Fransa'ya geri gönderilmesi ve karşılığında yasal yollardan başvuran sığınmacıların kabul edilmesini öngörüyordu. İngiltere hükümeti, anlaşmanın 'insan kaçakçılarının iş modelini kırmayı' amaçladığını belirtmişti.
Anlaşmanın Arka Planı ve İçeriği
Anlaşma, Nisan 2025'te dönemin İngiltere Başbakanı Rishi Sunak ile Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron arasında varılan mutabakat çerçevesinde gündeme gelmişti. Pilot program kapsamında, Manş Denizi'ni geçerken yakalanan düzensiz göçmenler Fransa'ya iade edilecek, buna karşılık İngiltere'de aile birleşimi veya iltica başvurusu yapmak isteyen ve dosyaları önceden onaylanmış sınırlı sayıda kişi yasal yollarla İngiltere'ye kabul edilecekti. Uygulama, ilk etapta sembolik sayılarla başlayacak ve zamanla genişletilecekti. Ancak insan hakları örgütleri ve bazı siyasetçiler, uygulamanın uluslararası mülteci hukukuna aykırı olabileceği ve gerçek bir caydırıcılık sağlamayacağı eleştirisini getirmişti.
İngiltere İçişleri Bakanlığı, programın 'pilot' niteliğinde olduğunu ve başarısız olduğu için durdurulduğunu açıkladı. Bakanlık sözcüsü, "Manş geçişlerini engellemek için daha etkili yöntemlere odaklanacağız" dedi. Fransa tarafı ise henüz resmi bir açıklama yapmadı. Anlaşmanın iptali, iki ülke arasında göç konusunda artan gerilimin bir yansıması olarak yorumlanıyor.
Manş Denizi'ndeki Göç Krizi ve İstatistikler
Manş Denizi, dünyanın en yoğun göç rotalarından biri haline geldi. 2024 yılında yaklaşık 36.000 kişi küçük teknelerle İngiltere'ye ulaşmaya çalıştı; bu sayı 2023'te 29.000'in üzerindeydi. 2025'in ilk yarısında ise 15.000'den fazla geçiş kaydedildi. Göçmenler çoğunlukla Afganistan, İran, Irak, Suriye ve Eritre gibi ülkelerden geliyor. İnsan kaçakçıları, kişi başı 3.000 ila 6.000 sterlin arasında ücret talep ediyor. Küçük ve denize elverişsiz botlarla yapılan tehlikeli yolculuklarda 2024'te en az 50 kişi hayatını kaybetti.
İngiltere, göçmenleri Ruanda'ya gönderme planını da iptal etmişti. Yeni İşçi Partisi hükümeti, göçmen kaçakçılığıyla mücadelede uluslararası işbirliğine ve kaynak ülkelerde istikrarın sağlanmasına vurgu yapıyor. Ancak muhalefet, hükümetin somut sonuç alamadığını savunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İngiltere-Fransa anlaşmasının iptali, Avrupa Birliği'nin göç politikalarındaki kırılganlığı gözler önüne seriyor. AB, 2024'te kabul ettiği Göç ve İltica Paktı ile üye ülkeler arasında dayanışma mekanizmaları oluşturmayı hedeflemişti. Ancak İngiltere'nin Brexit sonrası AB dışında kalması, göç yönetiminde işbirliğini zorlaştırıyor. Fransa, İngiltere ile ilişkilerinde göçmenleri geri alma konusunda isteksiz davranmakla eleştiriliyor. Öte yandan, küresel iklim değişikliği ve bölgesel çatışmalar, göç baskısını artırmaya devam ediyor.
Uzmanlar, tek taraflı ve caydırıcılığa dayalı politikaların göçü durdurmadığını, aksine kaçakçılığı daha da tehlikeli hale getirdiğini belirtiyor. Sürdürülebilir çözüm için yasal göç yollarının açılması ve kaynak ülkelerde yaşam koşullarının iyileştirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere-Fransa göçmen değişim anlaşmasının iptali, Türkiye'nin göç yönetimi politikaları açısından dolaylı da olsa önemli mesajlar içeriyor. Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla Avrupa'ya yönelik düzensiz göçün kilit transit ülkesi konumunda. AB ile 2016'da imzalanan Göç Mutabakatı çerçevesinde Türkiye, geri kabul anlaşması ve vize serbestisi gibi konularda müzakereleri sürdürüyor. İngiltere ve Fransa'nın 'bir giren, bir çıkan' modelinin başarısız olması, benzer ikili anlaşmaların sınırlı etkisini gösteriyor. Bu durum, Türkiye'nin AB ile göç yönetiminde daha kapsayıcı ve adil bir paylaşım mekanizması kurulması yönündeki taleplerini güçlendirebilir. Ayrıca, Batı'nın caydırıcılık odaklı politikalarının iflası, Türkiye'nin insani boyutu öne çıkaran yaklaşımının uluslararası alanda daha fazla destek bulmasına zemin hazırlayabilir.
