Birleşik Krallık, geleneksel olarak peynirin başkenti kabul edilen Fransa'yı geride bırakarak daha fazla peynir çeşidine ev sahipliği yapıyor. Ancak bu başarı, sektörün karşı karşıya olduğu zorlukları gizlememeli. İngiliz peynir üreticileri, yenilikçilik ve serbestlik sayesinde bir rönesans yaşarken, artan maliyetler, sürdürülebilirlik baskıları ve Brexit sonrası ticaret engelleri, bu başarının sürdürülebilirliği açısından önemli tehditler oluşturuyor.
Artisan peynirde yenilik ve büyüme
İngiltere'de son yirmi yılda küçük ölçekli peynir üretiminde belirgin bir artış yaşandı. Ülke genelinde 800'den fazla kayıtlı peynir üreticisi bulunuyor ve bu üreticilerin çoğu geleneksel yöntemleri modern tekniklerle birleştirerek benzersiz tatlar yaratıyor. Örneğin, Somerset'teki Montgomery's Cheddar, yüzyıllık bir çiftlikten gelen sütü kullanarak ödüllü çeşitler üretirken; Yorkshire'daki Shepherd's Purse, manda sütünden yaptığı blues peynirleriyle uluslararası alanda tanınıyor.
Bu çeşitliliğin arka planında, İngiliz üreticilerin Fransa'daki katı geleneksel üretim kurallarına tabi olmaması yatıyor. Fransız AOC (Appellation d'Origine Contrôlée) sistemi, peynirlerin belirli bir bölgede ve belirli yöntemlerle üretilmesini şart koşarken, İngiliz üreticiler bu kısıtlamalardan muaf. Bu durum, deneysel ve yaratıcı peynirlerin ortaya çıkmasına olanak tanıyor. Örneğin, Cornwall'da üretilen Cornish Kern, kırmızı yıkanmış kabuğu ve yoğun aromasıyla dikkat çekerken; İskoçya'da üretilen Bonchester, yumuşak dokusuyla öne çıkıyor.
Ancak bu büyüme, sektörün karşılaştığı zorlukları görmezden gelmek anlamına gelmiyor. İngiliz peynir üreticileri, artan süt maliyetleri, enerji fiyatları ve işçilik giderleriyle mücadele ediyor. Küçük işletmeler, büyük süpermarket zincirlerinin fiyat baskısı altında ayakta kalmakta zorlanıyor. Ayrıca, Brexit sonrası AB'ye ihracat, artan bürokrasi ve gümrük kontrolleri nedeniyle yavaşladı. Özellikle 2020'de İngiliz peynir ihracatı %10 oranında düştü ve bu durum birçok küçük üreticiyi olumsuz etkiledi.
Küresel ve bölgesel rekabet
İngiltere'nin peynir çeşitliliği konusundaki bu başarısı, küresel peynir pazarında önemli bir konuma işaret ediyor. Ancak Fransa, İtalya, İsviçre gibi ülkeler hâlâ dünya peynir ticaretinde söz sahibi. Fransa, yılda 1,7 milyon ton peynir üretirken, İngiltere'nin üretimi 500 bin ton seviyesinde. İngiltere, çeşitlilik konusunda başı çekse de üretim hacmi ve ihracat geliri açısından geride bulunuyor. İngiliz peynirlerinin büyük kısmı iç pazarda tüketiliyor ve ihracatın artırılması için yeni pazarlar bulunması gerekiyor.
Asya, özellikle Çin ve Japonya, İngiliz peynirleri için hızla büyüyen bir pazar sunuyor. Ancak bu ülkelerdeki tüketicilerin damak zevki farklı olduğundan, İngiliz üreticilerin ürünlerini bu pazarlara uyarlaması ve tanıtım çalışmaları yapması gerekiyor. Ayrıca, artan sürdürülebilirlik endişeleri, peynir üretiminin karbon ayak izini azaltmayı zorunlu kılıyor. İngiliz üreticiler, bu konuda yenilikçi çözümler geliştirmek zorunda; örneğin, atık ısı geri kazanımı ve su tasarrufu gibi yöntemlerle maliyetleri düşürmeye çalışıyorlar.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'nin peynir sektöründeki bu dinamizmi, Türkiye için önemli dersler içeriyor. Türkiye, geleneksel peynir çeşitliliği açısından zengin bir ülke olmasına rağmen, sektördeki yenilikçilik ve ihracat potansiyeli sınırlı. İngiliz üreticilerin serbest piyasa koşullarında yarattığı değer, coğrafi işaretleme ve markalaşmanın önemini vurguluyor. Türkiye'nin bu alanda atacağı adımlar, hem iç pazarda katma değer yaratabilir hem de AB ve Orta Doğu pazarlarında yeni ihracat fırsatları doğurabilir. Ayrıca, Türkiye'nin peynir çeşitliliğini koruyarak küresel pazarlarda öne çıkması, benzer bir sıçramanın mümkün olduğunu gösteriyor.
