İngiltere hükümeti, hasta veya yaşlı yakınlarına bakmak için işten ayrılmak zorunda kalan çalışanlara doğum iznine benzer bir “işe dönme hakkı” tanıyan kapsamlı bir yasal düzenleme üzerinde çalışıyor. Plan kapsamında, bakıcılık yapan çalışanlara ücretli izin verilmesi ve işe geri dönüşlerinin garanti altına alınması öngörülüyor. Hükümet kaynaklarına göre, özellikle yaşlanan nüfus ve kronik hastalıkların artmasıyla birlikte ücretsiz bakıcılık yapan milyonlarca kişinin iş gücü piyasasından kopmaması hedefleniyor.
Bakıcılara yeni haklar paketi
BBC’nin haberine göre, İngiltere Çalışma ve Emeklilik Bakanlığı tarafından hazırlanan tasarı, bakıcılık yapan kişilere haftada birkaç saatten birkaç güne kadar ücretli izin kullanma imkânı tanıyacak. Ayrıca, işten ayrılmak zorunda kalan bakıcıların belirli bir süre içinde aynı veya benzer pozisyona geri dönüşü yasal güvence altına alınacak. Bu düzenleme, mevcut doğum izni ve babalık izni uygulamalarına benzer şekilde çalışacak.
Bakanlık verilerine göre, İngiltere’de yaklaşık 5 milyon kişi arkadaş veya akrabasına ücretsiz bakıcılık yapıyor. Bu kişilerin yarısından fazlası, bakım sorumlulukları nedeniyle işlerini bırakmak veya çalışma saatlerini azaltmak zorunda kalıyor. Özellikle kadınlar ve düşük gelirli aileler bu durumdan orantısız şekilde etkileniyor. Tasarının yasalaşması halinde, bakıcıların iş gücüne katılımının artması ve bakım yükünün daha adil dağılması bekleniyor.
Küresel bir trend haline gelebilir
Birleşik Krallık’taki bu adım, dünya genelinde ücretsiz bakım emeğinin tanınması ve desteklenmesi yönündeki çabalara yeni bir boyut ekliyor. OECD ülkelerinde bakıcılık yapanların ortalama yüzde 60’ı kadın ve bu durum kadınların iş gücüne katılımını ve emeklilik birikimlerini olumsuz etkiliyor. İngiltere’nin modeli, benzer yasaların diğer ülkelerde de gündeme gelmesine yol açabilir. ABD, Kanada ve Avustralya’da da bakıcılara yönelik destek mekanizmaları tartışılıyor. Avrupa Birliği ise 2019 yılında iş-yaşam dengesi direktifi kapsamında bakım izni ile ilgili asgari standartları belirlemişti.
Uzmanlar, İngiltere'nin bu hamlesinin uzun vadede kamu harcamalarını da azaltabileceğini belirtiyor. Çünkü ücretsiz bakıcıların sağladığı bakım hizmeti, devlet bütçesine milyarlarca sterlin katkı sağlıyor. Bir analize göre, ücretsiz bakımın ekonomik değeri yıllık 132 milyar sterlini buluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de de yaşlı nüfusun hızla artması ve bakıma muhtaç bireylerin sayısının yükselmesi, benzer bir yasal düzenlemenin tartışılmasını gerekli kılıyor. Bugün milyonlarca Türk vatandaşı, yaşlı ebeveynine veya engelli yakınına bakmak için işinden ayrılmak zorunda kalıyor. Bu durum özellikle kadınların iş gücüne katılım oranını düşürüyor ve yoksulluk riskini artırıyor. İngiltere’deki model, Türkiye’nin sosyal güvenlik sistemi ve iş kanunu reformları için ilham verici olabilir. Özellikle 2023’te gündeme gelen “bakım sigortası” tartışmaları, bu tür bir yasal düzenlemenin zeminini hazırlayabilir. Ancak Türkiye’nin mevcut ekonomik koşulları ve işsizlik oranları dikkate alındığında, ücretli bakım izni ve işe dönme garantisi gibi uygulamaların hayata geçirilmesi için kapsamlı bir maliyet analizi ve istihdam politikası revizyonu gerekiyor.
