İngiltere, Avustralya ve Kanada, Filistin-İsrail çatışmasına kalıcı bir çözüm bulunması amacıyla iki devletli bir modeli desteklemek üzere Uluslararası Barış Fonu (International Peace Fund) kurduklarını duyurdu. Perşembe günü yapılan ortak açıklamada, çok bağışçılı bu fonun iki devletli çözüm yönündeki çabaları finanse edeceği belirtildi. Girişim, bölgede artan gerilim ve barış sürecinin tıkanmasına rağmen uluslararası toplumun çözüm arayışlarını sürdürdüğünü gösteriyor. Anadolu Ajansı’nın aktardığı habere göre, fonun somut projeler ve siyasi diyalog için kaynak sağlaması öngörülüyor.
Gelişmenin Arka Planı: İki Devletli Çözüm Çabaları
İki devletli çözüm, uluslararası toplum tarafından uzun süredir Filistin-İsrail sorununun nihai çözümü olarak kabul ediliyor. Ancak son yıllarda İsrail’in Batı Şeria’daki yerleşimleri genişletmesi, Doğu Kudüs’ün statüsüne ilişkin anlaşmazlıklar ve Hamas’ın Gazze’deki varlığı bu çözümü fiilen imkânsız hale getirmişti. Üç ülke, fonun “somut adımlar ve yapıcı diyalog” için kullanılacağını vurguladı. Fonun kapsamına ekonomik kalkınma, sivil toplum destekleri ve siyasi müzakere altyapısı gibi alanların gireceği belirtiliyor. Ancak şu ana kadar fonun büyüklüğüne veya dağıtım mekanizmasına dair ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.
İngiltere, Avustralya ve Kanada, İsrail-Filistin meselesinde geleneksel olarak iki devletli çözümü savunan ülkeler arasında yer alıyor. Özellikle İngiltere, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi daimi üyesi olarak bu konudaki diplomatik girişimleriyle öne çıkıyor. Kanada ise son yıllarda Ortadoğu’da daha aktif bir arabuluculuk rolü üstlenme eğiliminde. Avustralya’nın ise bölgede tarihsel olarak daha düşük profilli bir dış politikası bulunuyor. Bu ortak girişim, üç ülkenin uluslararası barış sürecine olan bağlılığını yeniden teyit ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Beş Aylık Savaş Sonrası Yeni Bir Adım mı?
Fonun duyurulması, Hamas ile İsrail arasında 7 Ekim 2023’te başlayan ve 5 ay süren savaşın ardından geldi. Çatışmalar, Gazze’de on binlerce sivilin ölümüne ve büyük bir insani krize yol açtı. Bu ortamda iki devletli çözüm çağrıları, savaşın sona erdirilmesi için bir çıkış yolu olarak yeniden gündeme geldi. Ancak İsrail hükümeti, Filistin devleti fikrine karşı çıkarken, Filistin yönetimi ise uluslararası baskıya rağmen müzakere masasına oturmakta isteksiz. Bu fonun kısa vadede somut bir ilerleme sağlayıp sağlayamayacağı belirsiz.
Küresel ölçekte ise ABD, geleneksel olarak İsrail’in en büyük destekçisi konumunda. Ancak Biden yönetimi, iki devletli çözümü desteklediğini belirtse de bu yönde somut adımlar atmış değil. İngiltere, Avustralya ve Kanada’nın girişimi, ABD’nin Ortadoğu’daki etkisinin sorgulandığı bir dönemde, çok taraflı diplomasiye alternatif bir yol sunuyor. Ayrıca fon, uluslararası toplumun bölgeye yönelik ilgisinin savaş sonrası dönemde de devam ettiğini gösteriyor. Ancak fonun başarısı, bölgesel aktörlerin niyetine ve uluslararası baskının sürekliliğine bağlı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasını tarihsel olarak sahiplenen ve iki devletli çözümü destekleyen ülkelerin başında geliyor. Bu fon, Türkiye’nin uzun süredir savunduğu pozisyonla örtüşse de, Ankara’nın girişimde yer almaması dikkat çekici. Türkiye’nin bölgede etkin bir aktör olarak, bu tür çok taraflı fonlarda daha görünür olması beklenebilir. Ancak Ankara’nın İsrail yönetimiyle son dönemde gerginleşen ilişkileri ve Filistinli gruplara yönelik farklı yaklaşımları, bu fona doğrudan katılımını sınırlamış olabilir. Yine de, iki devletli çözüm çabalarının uluslararası toplumda yeniden canlanması, Türkiye’nin bölgesel politika hedefleri açısından olumlu bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Türkiye’nin önümüzdeki dönemde benzer girişimlere daha fazla dahil olması, hem Filistin meselesindeki tutarlılığını pekiştirebilir hem de bölgedeki diplomatik ağırlığını artırabilir.
