İngiliz milletvekilleri, Amerikan veri analitiği şirketi Palantir Technologies'in Birleşik Krallık kamu veri sistemlerinde 'önemli bir rol' üstlenmemesi gerektiğini açıkladı. Avam Kamarası Bilim, İnovasyon ve Teknoloji Komitesi, hükümete Ulusal Sağlık Sistemi (NHS) ile yapılan tartışmalı sözleşmedeki fesih maddesini derhal devreye sokma çağrısında bulundu. Komite, şirketin kamuya ait hassas verilere erişiminin ulusal güvenlik ve mahremiyet açısından ciddi riskler taşıdığını vurguladı.
Gelişmenin Arka Planı
Palantir, 2022 yılında NHS ile imzaladığı ulaştırma ve veri analizi sözleşmesi kapsamında hastane kayıtları, hasta bilgileri ve epidemiyolojik verilere erişim sağlamıştı. Sözleşme, salgın yönetimi ve sağlık hizmetlerinin dijital dönüşümü gerekçesiyle onaylanmış olsa da, milletvekilleri şirketin veri kullanım politikalarının şeffaf olmadığını belirtiyor. Komite raporunda, Palantir'in ABD merkezli bir firma olması nedeniyle İngiltere'nin egemen veri kontrolünü zayıflattığı ve potansiyel olarak yabancı istihbarat erişimine açık hale getirdiği ifade edildi.
Teknoloji komitesi başkanı Greg Clark, 'NHS verileri, en mahrem kişisel bilgileri içeriyor. Bu verilerin yönetimi, kamu yararı ve etik ilkeler doğrultusunda, tamamen İngiltere kontrolünde olmalıdır' dedi. Clark ayrıca, Palantir'in şeffaflık eksikliği ve özel sektör kâr odaklı yaklaşımının kamu sağlık hizmetleriyle uyumsuz olduğunu ekledi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, küresel çapta büyük teknoloji şirketlerinin kamu veri sistemlerine erişimi konusunda artan endişelerin bir yansıması. Avrupa Birliği, Genel Veri Koruma Yönetmeliği (GDPR) ile kişisel verilerin korunmasını sıkılaştırırken, ABD merkezli şirketlerin Avrupa'da faaliyet göstermesi giderek daha fazla siyasi ve hukuki tartışmaya konu oluyor. İngiltere, Brexit sonrası kendi veri koruma rejimini oluşturma çabası içinde, ancak Palantir vakası, egemen veri kontrolü ile uluslararası ticaret taahhütleri arasındaki gerilimi gözler önüne seriyor.
Özellikle sağlık verilerinin ticarileştirilmesi, etik kaygıları da beraberinde getiriyor. Uzmanlar, büyük teknoloji şirketlerinin kamuya ait hassas verileri algoritma eğitimi veya ticari amaçlarla kullanma potansiyeline dikkat çekiyor. Komite, Palantir'in sözleşme kapsamında veri kullanımının denetlenmesi için bağımsız bir gözetim mekanizması oluşturulmasını önerdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kamu veri sistemlerini dijitalleştirme sürecinde benzer kararlarla karşı karşıya kalabilir. Sağlık, eğitim ve güvenlik gibi alanlarda yabancı teknoloji şirketlerine bağımlılık, veri egemenliği riskini artırmaktadır. İngiltere'deki bu tartışma, Türkiye'nin ulusal veri stratejisini oluştururken, yerli ve milli çözümlere öncelik vermesi gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında, sıkı denetim mekanizmalarının kurulması, yabancı aktörlerin kamu verilerine erişiminin sınırlandırılması açısından önem taşımaktadır. Küresel teknoloji rekabetinde, veri güvenliği ekonomik ve siyasi bağımsızlığın temel unsurlarından biridir.
