İngiltere'nin güneybatısındaki Wiltshire'da 647 hektar arazide tarım yapan Liz Webster, Brexit'in en son etkisini acı bir şekilde hissediyor. Webster, Avrupa Birliği'nden ayrılık sonrasında imzalanan ticaret anlaşmalarının bir sonucu olarak, bu yıl yaklaşık 400 sterlin kaybettiğini belirtiyor. Ona göre, İngiliz tarımı artık ayakta kalamaz hale geliyor ve yerli gıda ürünleri süpermarketlerde sadece zenginlere hitap eden niş bir ürün haline dönüşüyor. Bu durum, İngiltere'nin gıda egemenliğini tehdit eden ciddi bir krize işaret ediyor.
Gelişmenin arka planı
Brexit sonrası İngiltere'nin AB ile yaptığı ticaret anlaşması, tarım sektöründe beklenmedik sonuçlara yol açtı. İhracatçılar artan bürokrasi ve gümrük kontrolleriyle karşı karşıya kalırken, ithalat düşük vergilerle ülkeye girmeye devam ediyor. Özellikle Yeni Zelanda ve Avustralya gibi ülkelerle yapılan anlaşmalar, İngiliz çiftçilerin rekabet gücünü iyice zayıflattı. Webster'ın durumu tipik bir örnek: Kendi işlettiği büyükbaş hayvan çiftliğinde, et fiyatları düşerken yem ve enerji maliyetleri arttı. Birçok çiftçi gibi o da artık üretim maliyetini karşılayamıyor. Ulusal Çiftçiler Birliği verilerine göre, 2020'den bu yana İngiliz çiftlik gelirleri ortalama yüzde 30 azaldı ve bu eğilim devam ediyor.
İngiliz hükümeti, yeni ticaret anlaşmalarının tüketicilere daha ucuz gıda sunacağını savunuyor. Ancak çiftçiler, bu politikanın yerli üretimi yok edeceğini ve uzun vadede İngiltere'nin gıda arz güvenliğini riske atacağını söylüyor. Ülkede kendine yeterlilik oranı zaten yüzde 60'ın altına düşmüş durumda. Webster'a göre, eğer bu politika devam ederse, 'İngiliz gıdası' kavramı tamamen ortadan kalkabilir. Sektör temsilcileri, acil olarak tarım sübvansiyonlarının artırılması ve yerli üreticilere yönelik koruyucu önlemler alınması gerektiğini vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İngiltere'deki bu kriz, aslında küresel ticaret dinamiklerinin bir yansıması. Brexit sonrası serbest ticaret anlaşmaları, İngiltere'yi düşük maliyetli tarım üreticilerine açarken, bu durum yerel çiftçileri ezici bir rekabetle baş başa bıraktı. Benzer zorluklar, AB üyesi ülkelerde de görülüyor; ancak Brexit süreci İngiliz çiftçileri daha da kırılgan hale getirdi. Avrupa genelinde tarım sektörü, iklim değişikliği, artan enerji fiyatları ve tedarik zinciri sorunları gibi büyük zorluklarla karşı karşıya. İngiltere'nin bu sorunlara bulacağı çözüm, diğer ülkeler için de örnek teşkil edebilir.
ABD ve Japonya gibi ülkeler, tarım sektörlerinde korumacı politikalar uygularken, İngiltere'nin benzer adımlar atıp atmayacağı merak konusu. Uluslararası ticaret uzmanları, İngiltere'nin tarım reformlarıyla hem yerli üretimi koruyabileceğini hem de ticaret anlaşmalarının avantajlarından faydalanabileceğini belirtiyor. Ancak mevcut gidişat, kısa vadede çiftçiler için daha fazla zorluk anlamına geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'nin Brexit sonrası tarım krizi, Türkiye için önemli dersler içeriyor. Türkiye, AB ile Gümrük Birliği anlaşması kapsamında benzer ticaret baskılarıyla karşı karşıya kalabilir; ancak tarım sektöründe korumacı mekanizmalar daha güçlü. Yine de Türk çiftçilerinin artan girdi maliyetleri ve uluslararası rekabetle başa çıkabilmesi için destekleyici politikalar şart. Ayrıca, İngiltere'nin gıda güvenliği kaygıları, Türkiye'nin tarımda kendine yeterlilik stratejisini güçlendirmesi gerektiğini hatırlatıyor. Bölgesel anlamda, İngiltere'nin uygulamaları AB-Türkiye ilişkilerinde tarım ticaretine de yansıyabilir.
