Uluslararası Para Fonu (IMF), Bangladeş'le yeni bir kredi programı için görüşmelere yakında başlanacağını duyururken, ülke ekonomisinde büyümenin yavaşlayacağı tahmininde bulundu. Fon yetkilileri, Dakka yönetimiyle mevcut program kapsamında yapılan son değerlendirmelerin ardından yeni bir anlaşma için hazırlıkların sürdüğünü açıkladı. Bangladeş, son yıllarda yıllık ortalama yüzde 6-7 büyüme performansıyla Güney Asya'nın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri olarak öne çıkıyordu. Ancak küresel ekonomik yavaşlama, yüksek enflasyon ve döviz rezervlerindeki erime, ülkenin makroekonomik dengelerini zorlamaya başladı. IMF heyetinin önümüzdeki haftalarda Dakka'yı ziyaret ederek yeni programın detaylarını müzakere etmesi bekleniyor.
Bangladeş Ekonomisinde Son Durum ve IMF'nin Rolü
Bangladeş, 2022 yılında Rusya-Ukrayna savaşının tetiklediği emtia fiyatlarındaki artış ve küresel talep daralmasıyla birlikte cari açık ve enflasyon baskılarıyla karşı karşıya kaldı. Ülkenin döviz rezervleri, ithalat faturalarının karşılanmasında zorluk yaşanması nedeniyle son iki yılda yaklaşık yüzde 30 oranında azaldı. Bangladeş Merkez Bankası, döviz kurunu dengelemek için sıkı para politikaları uygulamaya çalışsa da, enflasyon yüzde 9'un üzerinde seyrediyor. IMF ile mevcut 4,7 milyar dolarlık kredi programı, 2023 yılında onaylanmış ve ülkenin döviz rezervlerine destek sağlamayı amaçlamıştı. Ancak programın uygulanması sırasında yapısal reformların yavaş ilerlemesi ve yolsuzluk endişeleri, Fon'un yeni krediler için ek şartlar getirmesine yol açabilir. IMF Başkanı Kristalina Georgieva, geçtiğimiz haftalarda yaptığı açıklamada, "Bangladeş'in büyüme potansiyeli yüksek, ancak sürdürülebilir bir makroekonomik çerçeve için reformların hızlandırılması gerekiyor" ifadelerini kullanmıştı. Yeni programın, vergi tabanının genişletilmesi, enerji sübvansiyonlarının kademeli olarak kaldırılması ve kamu harcamalarının disipline edilmesi gibi yapısal koşulları içermesi olası.
Bangladeş'te büyümenin yavaşlaması, ülkenin ekonomik kalkınma hedeflerini de etkiliyor. Dünya Bankası ve Asya Kalkınma Bankası (ADB) raporlarına göre, 2024-2025 döneminde büyümenin yüzde 5,5-6 seviyelerine gerilemesi bekleniyor. Bu durum, özellikle hazır giyim sektöründe daralma ve işsizlik oranlarında artış riskini beraberinde getiriyor. Bangladeş, dünyanın ikinci büyük hazır giyim ihracatçısı konumunda ve sektör, toplam ihracatın yüzde 80'inden fazlasını oluşturuyor. Küresel talepteki zayıflama ve Avrupa Birliği ile ABD'deki resesyon endişeleri, Bangladeş'in ana ihracat pazarlarını doğrudan etkiliyor. Öte yandan, ülkenin iş gücü piyasasında kayıt dışı istihdamın yaygın olması, sosyal güvenlik ağlarının zayıflığı ve iklim değişikliğine karşı kırılganlık, ekonomik şokların derinleşmesine neden olabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Güney Asya Ekonomileri İçin Uyarı Sinyalleri
Bangladeş'teki ekonomik yavaşlama, Güney Asya bölgesi için de önemli bir gösterge niteliği taşıyor. Hindistan, Pakistan, Sri Lanka ve Nepal gibi komşu ülkeler de benzer makroekonomik zorluklarla karşı karşıya. Sri Lanka, 2022'de yaşadığı tarihi borç krizinin ardından IMF ile kurtarma programı yürütürken, Pakistan da sık sık IMF desteğine başvuruyor. Bangladeş'in IMF'den yeni kredi talebi, bölgedeki döviz sıkışıklığının ne denli yaygın olduğunu ortaya koyuyor. Asya Kalkınma Bankası'nın verilerine göre, Güney Asya ülkelerinin toplam döviz rezervleri 2021'den bu yana yüzde 15 azaldı. Bu durum, bölgenin ithalat bağımlılığı ve enerji fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı kırılganlığını artırıyor.
Küresel ölçekte ise, IMF'nin Bangladeş'e yönelik yeni programı, fonun gelişmekte olan ülkelere yönelik kredi politikalarının bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Artan faiz oranları ve güçlü dolar, gelişmekte olan ülkelerin borç yükünü artırırken, IMF'nin devreye girmesi, bu ülkelerin uluslararası piyasalara erişimini kolaylaştıran bir katalizör işlevi görebilir. Ancak IMF kredilerinin genellikle kemer sıkma politikalarıyla ilişkilendirilmesi, bu ülkelerde sosyal huzursuzluğa yol açabilecek bir risk unsuru olarak görülüyor. Bangladeş'te de 2023 yılında enerji ve gıda fiyatlarındaki artışa karşı protestolar yaşanmıştı. Yeni programın, bu tür toplumsal tepkileri yönetmek için sosyal harcamaları koruyacak bir denge kurması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bangladeş'teki IMF programı ve ekonomik yavaşlama, Türkiye için birkaç açıdan önem taşıyor. Öncelikle, Türkiye de benzer şekilde döviz rezervlerindeki erime ve yüksek enflasyonla mücadele ediyor ve IMF ile doğrudan bir programı bulunmuyor. Bangladeş örneği, IMF'siz bir dengelenme sürecinin zorluklarına işaret ederken, Türkiye'nin mevcut ekonomi politikalarının sürdürülebilirliği konusunda soru işaretleri yaratıyor. Ayrıca, Bangladeş'in hazır giyim sektöründeki daralma, Türkiye'nin tekstil ve hazır giyim ihracatı için bir fırsat penceresi açabilir; ancak küresel talepteki zayıflama bu avantajı sınırlayabilir. Bölgesel düzeyde, Güney Asya'daki ekonomik istikrarsızlık, Türkiye'nin bu bölgeyle ticari ve diplomatik ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Türkiye, Bangladeş'le özellikle savunma sanayii ve insani yardım alanlarında iş birliği yürütüyor. IMF programının başarısı, bu iş birliğinin devamlılığı için de kritik önemde.
