Fas'ın 2018 yılında F-16 Block 72 konfigürasyonunun ilk müşterisi olmasının ardından, yedi yıllık bir gecikmeyle de olsa ilk uçak nihayet havalandı. Pratt & Whitney motorlarıyla donatılan Viper'ın test uçuşu, programın en kritik eşiklerinden biri olarak kayda geçti. Bu gelişme, Fas Kraliyet Hava Kuvvetleri'nin (RMAF) filo modernizasyonunda yeni bir sayfa açarken, ABD'nin en gelişmiş F-16 varyantının ihracat serüvenindeki ilk somut adımı da temsil ediyor.
Gelişmenin Arka Planı: Fas'ın Yedi Yıllık Bekleyişi
Fas, Nisan 2018'de ABD'den 25 adet F-16 Block 72 siparişi vererek bu konfigürasyonun dünyadaki ilk müşterisi oldu. Anlaşma kapsamında 19 adet yeni üretim uçağı ve mevcut F-16C/D Block 50/52 filosundan 6 adet modernize edilecek uçak yer alıyordu. Program, Lockheed Martin'in Fort Worth, Texas'taki tesislerinde yürütülüyor ve uçakların 2021'de teslim edilmesi planlanıyordu. Ancak tedarik zinciri sorunları, motor sertifikasyon süreçleri ve pandemi kaynaklı gecikmeler takvimi sürekli öteledi.
Block 72, F-16 ailesinin en gelişmiş konfigürasyonu olarak kabul ediliyor. APG-83 AESA radarı, yeni görev bilgisayarı, gelişmiş elektronik harp sistemleri ve yapısal olarak güçlendirilmiş gövdesiyle Block 70 ile aynı aviyonik altyapıyı paylaşıyor. Farkı ise motorunda: Block 70'ler General Electric F110 motoru kullanırken, Block 72'ler Pratt & Whitney F100-PW-229 motoruyla uçuyor. Bu ayrım, mevcut F-16 filosunun motor altyapısına sahip ülkeler için lojistik kolaylık sağlıyor.
Fas'ın siparişi, Kuzey Afrika'daki askeri denge açısından da kritik. Ülke, Cezayir'in Su-30MKA ve Su-35 filolarına karşı hava üstünlüğünü korumayı hedefliyor. Ayrıca Fas, 2020'de imzalanan Abraham Anlaşmaları çerçevesinde İsrail ile savunma işbirliğini derinleştirmiş, İsrail yapımı elektronik harp ve mühimmat sistemlerini F-16 filosuna entegre etme yolunda adımlar atmıştı. İlk Block 72'nin uçuşu, bu entegrasyon sürecinin de önünü açacak.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Sadece Bir Uçak Değil
F-16 Block 72'nin ilk uçuşu, ABD'nin müttefiklerine yönelik savaş uçağı ihracat stratejisinde yeni bir dönemin işareti. Lockheed Martin, Block 70/72 hattını yeni üretim F-16'lar için tek seçenek olarak konumlandırıyor ve potansiyel müşteriler arasında Türkiye, Yunanistan, Tayvan, Güney Kore, Bahreyn, Slovakya, Bulgaristan ve Ürdün bulunuyor. Türkiye, 2021'de 40 adet Block 70/72 siparişi için ABD'ye resmi başvuru yapmıştı; ancak yıllardır süren S-400 kaynaklı anlaşmazlık ve Kongre engelleri nedeniyle bu talep henüz sonuçlanmadı.
Fas'ın ilk uçağının uçması, Türkiye için hem bir emsal hem de bir uyarı niteliğinde. Emsal, çünkü Block 72 konfigürasyonunun operasyonel olduğunu kanıtlıyor ve motor seçiminde esneklik sunuyor. Uyarı ise sipariş sırasının ve üretim kapasitesinin sınırlı olduğu gerçeği: Lockheed Martin'in yıllık üretim kapasitesi 25-30 uçak arasında. Fas, Slovakya ve Bulgaristan gibi müşterilerin teslimat takvimi, Türkiye'nin olası bir onay sonrası ne kadar bekleyeceğini doğrudan etkileyecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fas'ın F-16 Block 72'sinin ilk uçuşu, Türkiye'nin kendi modernizasyon programı için kritik bir referans oluşturuyor. Türkiye, 40 adet yeni Block 70/72 siparişi ve mevcut filosu için 79 adet modernizasyon kiti talebiyle ABD'de beklerken, Fas'ın teslimat takvimine girmesi üretim hattındaki sıralamayı etkiliyor. Daha geniş perspektifte, Fas'ın Cezayir'e karşı dengelenmesi, Kuzey Afrika'da istikrarı koruma adına Türkiye'nin bölgesel çıkarlarıyla örtüşüyor. Ancak Fas-İsrail savunma işbirliğinin derinleşmesi, Doğu Akdeniz ve Mağrip'te yeni bir jeopolitik denklem yaratabilir. Türkiye'nin hem kendi F-16 tedarik sürecini hızlandırması hem de bölgesel ortaklıkları gözden geçirmesi gerekiyor.
