İran destekli Husi isyancılar, Yemen'in Kızıldeniz kıyısındaki stratejik Mokha Limanı'nı ele geçirdi. Husi ve Yemenli yetkililerin açıklamalarına göre, limanın kontrolü Kızıldeniz'deki deniz trafiğini denetlemek açısından kritik önem taşıyor. Mokha, Bab el-Mandeb Boğazı'na yaklaşık 80 kilometre (50 mil) uzaklıkta bulunuyor. Bu boğaz, Asya ile Avrupa arasındaki deniz ticaretinin ana geçiş noktalarından biri olarak biliniyor. Husi güçleri, son haftalarda bölgede ilerleyişini sürdürüyordu. Limanın düşmesi, Yemen'deki iç savaşın seyrini değiştirebilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Çatışmanın Arka Planı
Yemen'de 2014 yılından bu yana süren iç savaş, İran destekli Husi hareketi ile Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyonun desteklediği Yemen hükümeti arasında devam ediyor. Husiler, 2014'te başkent Sana'yı ele geçirmiş, ardından ülkenin büyük bölümünde kontrolü sağlamıştı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, 2015'te Yemen hükümetine destek amacıyla askeri müdahale başlattı. Ancak yıllar süren çatışmalar, ülkeyi insani krize sürükledi. Mokha Limanı, stratejik konumu nedeniyle taraflar arasında uzun süredir çekişme konusuydu. Liman, Kızıldeniz'deki insani yardım sevkiyatı ve ticari gemiler için önemli bir geçiş noktasıydı. Husi güçlerinin limanı ele geçirmesi, bölgedeki güç dengesini değiştirebilir.
Yemen hükümeti yetkilileri, Mokha'nın kaybını doğrularken, koalisyon güçlerinin bölgeye takviye gönderdiğini belirtti. Husi sözcüsü ise limanın "işgalci güçlerden kurtarıldığını" öne sürdü. Uluslararası gözlemciler, limanın ele geçirilmesinin Kızıldeniz'deki seyir güvenliğini tehdit edebileceği uyarısında bulunuyor. Son aylarda Husi güçleri, Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırılar düzenlemiş, bu durum küresel deniz ticaretini olumsuz etkilemişti. Mokha'nın düşmesi, bu saldırıların daha da artabileceği endişelerini beraberinde getirdi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Mokha Limanı'nın ele geçirilmesi, sadece Yemen iç savaşı açısından değil, bölgesel ve küresel dengeler açısından da önemli sonuçlar doğurabilir. Bab el-Mandeb Boğazı, dünya deniz ticaretinin yaklaşık %10'unun geçtiği bir güzergah. Buradaki istikrarsızlık, enerji fiyatlarını ve küresel tedarik zincirlerini etkileyebilir. Husi kontrolündeki liman, İran'ın bölgedeki etkisini artırmasına olanak tanıyabilir. Suudi Arabistan ve BAE için ise bu kayıp, koalisyonun prestijini zedeleyebilir.
ABD ve Avrupa ülkeleri, Kızıldeniz'deki güvenliği sağlamak için donanma görev güçleri konuşlandırmış durumda. Ancak Husilerin karadan ve denizden artan saldırı kapasitesi, bu çabaları zorlaştırıyor. Birleşmiş Milletler, Yemen'deki insani krizin daha da kötüleşebileceği uyarısında bulunuyor. Mokha Limanı, ülkeye gıda ve ilaç yardımı taşıyan gemiler için kritik bir giriş noktasıydı. Limanın kapanması veya Husi kontrolüne geçmesi, yardımların ulaştırılmasını aksatabilir.
Uzmanlar, Husilerin limanı ele geçirmesinin ardından Kızıldeniz'deki saldırıların yoğunlaşabileceğini belirtiyor. Bu durum, küresel petrol fiyatlarını yükseltebilir ve deniz taşımacılığı maliyetlerini artırabilir. Ayrıca, İran'ın Husi güçlerine verdiği destek, bölgesel bir vekalet savaşını derinleştirebilir. Suudi Arabistan, Yemen'deki savaşı sona erdirmek için Husilerle görüşmeler yürütüyordu; ancak bu gelişme, barış çabalarını sekteye uğratabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Mokha Limanı'nın Husi kontrolüne geçmesi, Türkiye'nin Kızıldeniz ve Bab el-Mandeb Boğazı'ndaki ticari çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Türkiye'nin Asya ve Afrika'ya yönelik deniz ticaretinin önemli bir kısmı bu güzergahtan geçiyor. Bölgede artan istikrarsızlık, Türk ihracatçıları için nakliye maliyetlerini ve sürelerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Suudi Arabistan ve BAE ile olan ilişkileri göz önüne alındığında, Yemen'deki dengelerin değişmesi Ankara'nın bölgesel politikalarını yeniden gözden geçirmesini gerektirebilir. Kızıldeniz'deki güvenlik zafiyeti, Türkiye'nin enerji ithalatı ve ticaret rotaları için de risk oluşturuyor. Ankara, insani yardım koridorlarının açık tutulması için diplomatik girişimlerde bulunabilir.
