Küresel petrol piyasaları, 7 Ekim 2023 tarihinde karışık sinyallerin etkisiyle dalgalı bir seyir izledi. Brent ham petrolü varil başına 85 doların üzerine çıkarak günü yüzde 1'in üzerinde bir artışla tamamlarken, ABD ham petrolü West Texas Intermediate (WTI) da benzer bir yükselişle 83 dolar seviyelerine yaklaştı. Fiyatlardaki bu artışın arkasında, Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol sevkiyatında yaşanan artışa rağmen, İran'ın bölgedeki gemilere yönelik saldırılarını yoğunlaştırması yatıyor. Yatırımcılar, arz güvenliğine ilişkin endişelerini fiyatlamaya devam ediyor.
Hürmüz Boğazı'nda Artan Akış ve İran Tehdidi
Dünyanın en önemli petrol geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir koridor. Son günlerde buradan geçen tanker sayısında bir artış gözlemlenirken, İran'ın bölgede artan saldırıları piyasalarda tedirginlik yaratıyor. İran Devrim Muhafızları'na bağlı hızlı botların, çeşitli ülke bayraklı ticari gemilere yönelik taciz ve saldırı girişimlerinde bulunduğu bildiriliyor. Özellikle geçtiğimiz hafta içinde birkaç tankerin hedef alınması, sigorta şirketlerinin primlerini artırmasına ve bazı armatörlerin rotalarını değiştirmesine neden oldu.
Petrol analistleri, Hürmüz Boğazı'ndaki bu gerilimin, küresel arzda herhangi bir kesintiye yol açması durumunda fiyatların hızla yükselebileceği uyarısında bulunuyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), bölgedeki gelişmeleri yakından takip ettiklerini ve acil durum stoklarının kullanıma hazır olduğunu açıkladı. Öte yandan, Suudi Arabistan ve BAE gibi körfez ülkeleri, ihracat yollarının güvenliği için ek önlemler alma arayışında.
İran'ın saldırıları, sadece petrol arzını değil, aynı zamanda bölgedeki deniz ticaretini de tehdit ediyor. Son haftalarda Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi sayısında artış olması, İran'ın bu saldırılarına rağmen piyasanın arz endişelerini bir miktar dengelediğini gösteriyor. Ancak uzmanlar, İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin tıkanması ve ABD yaptırımlarının sürmesi nedeniyle gerilimin daha da tırmanabileceği görüşünde.
Küresel Piyasalar ve Enerji Güvenliği
Petrol fiyatlarındaki dalgalanma, küresel ekonomik toparlanma için de risk oluşturuyor. Özellikle Avrupa ve Asya'daki büyük ekonomiler, enerji maliyetlerindeki artışın enflasyonu yeniden yukarı çekmesinden endişe ediyor. Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve Fed'in faiz politikaları da bu gelişmelerden etkilenebilir. Yüksek petrol fiyatları, ulaşım ve üretim maliyetlerini artırarak, merkez bankalarının enflasyonla mücadelesini zorlaştırabilir.
Öte yandan, OPEC+ ülkelerinin üretim politikaları da belirsizliğini koruyor. Suudi Arabistan'ın gönüllü üretim kesintilerini sürdürmesi, arz tarafında bir miktar denge sağlasa da, İran'dan gelebilecek olası bir arz kesintisi bu dengeyi bozabilir. Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı nedeniyle Batı yaptırımlarına maruz kalması, küresel enerji arzında zaten kırılgan bir tablo oluşturmuş durumda.
Analistler, kısa vadede petrol fiyatlarının jeopolitik gelişmelere bağlı olarak oynak kalmaya devam edeceğini öngörüyor. Hürmüz Boğazı'ndaki herhangi bir fiziksel kesinti, fiyatları varil başına 100 doların üzerine taşıyabilir. Ancak İran'ın saldırılarının dozunu artırmasına rağmen, şu ana kadar ciddi bir arz kesintisi yaşanmaması, piyasanın bir miktar rahatlamasını sağlıyor. Yine de yatırımcılar, tansiyonun düşmemesi halinde risk primlerinin daha da artabileceğini göz önünde bulunduruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim ve petrol fiyatlarındaki dalgalanma, Türkiye'nin enerji ithalatı ve cari açığı üzerinde doğrudan etkili olabilir. Türkiye, petrol ihtiyacının büyük bir kısmını İran, Irak, Suudi Arabistan ve Rusya'dan karşılıyor. İran'dan yapılan ithalatın aksaması veya fiyatların yükselmesi, Türkiye'nin enerji faturasını artırarak enflasyonu ve dış ticaret açığını olumsuz yönde etkileyebilir. Ayrıca, bölgedeki istikrarsızlık, Türkiye'nin enerji arz güvenliği için alternatif kaynak ve güzergâh arayışlarını hızlandırabilir. Bu bağlamda, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Hazar bölgelerindeki enerji projelerine yönelik ilgisi artabilir.
