Hürmüz Boğazı'nda son haftalarda tırmanan gerilim, ABD ile İran arasında uzun süredir devam eden nükleer müzakerelerin çıkmaza girmesinin ardından yeni bir boyut kazandı. ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik maksimum baskı politikası, Tahran yönetimini ekonomik olarak zorlarken, İran'ın boğazdaki askeri tatbikatları ve petrol tankerlerine yönelik tacizleri Washington'u köşeye sıkıştırdı. Uzmanlar, iki tarafın da geri adım atmaya yanaşmaması durumunda bölgesel bir çatışma riskinin arttığı uyarısında bulunuyor.
Arka Plan: Maksimum Baskı ve İran'ın Yanıtı
ABD'nin 2018 yılında nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilmesi ve ardından İran'a yönelik ağır yaptırımları yeniden yürürlüğe koyması, Tahran yönetimini ekonomik krize sürükledi. İran'ın ham petrol ihracatı günde 2,5 milyon varilden 300 bin varile kadar düştü. Bu durum, İran'ı alternatif yollar aramaya itti ve Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü bir koz olarak kullanma stratejisini benimsemesine yol açtı.
İran Devrim Muhafızları, Mayıs ayından bu yana boğazda seyreden ticari gemilere yönelik tacizleri artırdı. En son olayda, İran sürat tekneleri bir İngiliz tankerine yaklaşarak manevra yapmasını engelledi. Bu tür eylemler, uluslararası deniz ticaretini tehdit ederken, ABD ve müttefiklerinin bölgedeki askeri varlığını artırmasına neden oldu. Washington, Bahreyn'deki 5. Filo'ya ek savaş gemileri ve B-52 bombardıman uçakları gönderdi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Enerji Piyasaları ve Güvenlik
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. Boğazın kapatılması veya ciddi şekilde aksaması, küresel enerji piyasalarında şoka yol açabilir. Petrol fiyatları, son iki ayda gerilimin artmasıyla birlikte varil başına 10 dolar civarında yükselerek 70 dolar seviyelerine ulaştı. Uzmanlar, gerilimin devam etmesi halinde fiyatların 100 doları aşabileceği uyarısında bulunuyor.
Bölgesel güvenlik açısından, herhangi bir sıcak çatışma Körfez ülkelerini doğrudan etkileyecek. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, İran'ın olası misillemelerinden endişe ediyor. Her iki ülke de ABD'nin koruma şemsiyesi altında olmasına rağmen, kendi savunma harcamalarını artırmış durumda. Arap Yarımadası'nda İran yanlısı grupların faaliyetleri de tansiyonu yükseltiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının yaklaşık %90'ını ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelerden doğrudan etkileniyor. Petrol fiyatlarındaki artış, Türkiye'nin cari açığını büyütecek ve enflasyon üzerinde baskı oluşturacaktır. Ayrıca, Türkiye'nin İran ile sınır komşusu olması ve bölgedeki askeri varlığı (Katar'daki üs), olası bir çatışmada Ankara'yı zor bir pozisyona sokabilir. Türk dış politikası, hem ABD hem de İran ile dengeli ilişkiler sürdürmeye çalışırken, gerilimin kontrolden çıkması bu dengeyi sarsabilir. Bu nedenle Ankara, tarafları itidal çağrısı yaparak diplomasiyi teşvik etmeye devam edecektir.
