ABD'nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, bugün Kudüs'teki İsrail Dışişleri Bakanlığı'nda yaptığı konuşmada, İsrail'i "Amerika Birleşik Devletleri'nin 436. kongre bölgesi" olarak nitelendirdi. Huckabee, Washington yönetiminin Kudüs'te kalıcı bir büyükelçilik binası inşa edeceğini ve bu binanın 700 bin Amerikan vatandaşına hizmet vereceğini açıkladı. Açıklama, ABD'nin 2018'de büyükelçiliğini Tel Aviv'den Kudüs'e taşımasının ardından diplomatik misyonunu kalıcı hale getirme yönündeki en somut adım olarak değerlendiriliyor.
Büyükelçiliğin kalıcı hale gelmesi ve bölgesel yansımalar
Huckabee, konuşmasında İsrail'in ABD için sadece bir müttefik değil, aynı zamanda stratejik bir ortak olduğunu vurguladı. "İsrail, ABD'nin 436. kongre bölgesidir" ifadesiyle iki ülke arasındaki bağları abartılı bir şekilde tanımlayan Huckabee, bu benzetmeyle İsrail'in Amerikan siyasetindeki özel konumuna dikkat çekmeyi amaçladı. Büyükelçi, yeni binanın 2027 yılına kadar tamamlanmasının planlandığını ve inşaatın yakında başlayacağını söyledi. Kalıcı büyükelçilik binası, Kudüs'ün Batı kesiminde, mevcut geçici büyükelçilik binasına yakın bir alana inşa edilecek.
ABD yönetimi, 1995'te kabul edilen Kudüs Büyükelçiliği Yasası'nı 2018'de uygulamaya koymuş ve büyükelçiliğini Tel Aviv'den Kudüs'e taşımıştı. Ancak bu taşınma, geçici bir tesiste gerçekleşmişti. Kalıcı büyükelçilik binasının inşası, ABD'nin Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanıma politikasını kalıcı hale getirme niyetini gösteriyor. Bu adım, Filistin yönetimi ve birçok Arap ülkesi tarafından kınanırken, İsrail hükümeti tarafından memnuniyetle karşılandı.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Huckabee'nin açıklamalarını destekleyen bir mesaj yayımlayarak "ABD'nin bu kararı, iki ülke arasındaki kardeşlik bağlarının bir kanıtıdır" ifadelerini kullandı. Öte yandan Filistin Dışişleri Bakanlığı, ABD'nin kararını "uluslararası hukukun ihlali" olarak nitelendirdi ve "Kudüs'ün statüsü müzakere edilemez" dedi. Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas da konuya ilişkin yaptığı açıklamada, AB'nin Kudüs'ün nihai statüsü konusundaki tutumunun değişmediğini ve Doğu Kudüs'ün işgal altında olduğunu hatırlattı.
Bölgesel ve küresel boyut
Huckabee'nin bu açıklaması, ABD'nin İsrail'e verdiği desteğin bir yansıması olarak okunabilir. "436. kongre bölgesi" benzetmesi, İsrail'in ABD iç siyasetinde ne kadar güçlü bir lobiye sahip olduğunu da ortaya koyuyor. Özellikle ABD'deki Cumhuriyetçi Parti kanadında İsrail yanlısı söylemler yaygınken, Huckabee gibi isimlerin bu tür ifadeler kullanması şaşırtıcı değil. Ancak bu benzetme, İsrail'in egemen bir devlet olarak bağımsızlığını tartışmaya açar nitelikte olduğu için eleştiri konusu oldu. Sosyal medyada bazı kullanıcılar, Huckabee'nin sözlerinin siyasi bir taşkınlık olduğunu savunurken, bazıları da bu ifadenin İsrail-Filistin çatışmasının çözümünü zorlaştırdığı görüşünde.
Kalıcı büyükelçilik binasının inşası, sadece diplomatik bir hamle değil, aynı zamanda Kudüs'ün statüsü konusundaki uluslararası tartışmaları da alevlendirecek bir gelişme. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin birçok kararı, Kudüs'ün statüsünün tek taraflı olarak değiştirilemeyeceğini belirtiyor. ABD'nin bu adımı, uluslararası toplumda tepkiyle karşılanabilir. Özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi İbrahim Anlaşmaları kapsamında İsrail ile normalleşme sürecinde olan ülkelerin bu konuda nasıl bir tavır alacağı merak ediliyor. Bu ülkeler, Filistin davasına verdikleri desteği sürdürdüklerini belirtmekle birlikte, İsrail ile ilişkilerini de derinleştiriyorlar.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Kudüs'te kalıcı büyükelçilik inşa etme kararı, Türkiye'nin uzun süredir savunduğu Doğu Kudüs'ün Filistin devletinin başkenti olması gerektiği yönündeki politikayla çelişiyor. Türkiye, Kudüs'ün statüsünün uluslararası hukuka uygun şekilde belirlenmesini savunuyor ve ABD'nin tek taraflı adımlarını reddediyor. Bu gelişme, Türkiye'nin Filistin yönetimiyle ilişkilerini güçlendirme çabasını artırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin İsrail ile son dönemde normalleşme adımları attığı bir süreçte bu hamle, ikili ilişkilerde yeni bir gerilim unsuru oluşturabilir. Bölgesel olarak, Türkiye'nin İslam İşbirliği Teşkilatı nezdinde Kudüs konusunda liderlik rolü üstlenmesi beklenebilir. Bu durum, Türkiye'nin Filistin davasına desteğini pekiştirirken, ABD-İsrail ekseniyle ilişkilerini daha karmaşık hale getirebilir.
