İngiltere Ulusal Denetim Ofisi (NAO), hükümetin yüksek hızlı demir yolu projesi HS2’nin revize planlarının uygulamaya konulmaması gerektiğini, çünkü projenin geçmişteki maliyet aşımları ve gecikmelerin tekrarlanmasını önlemek için sağlam bir zemine oturtulması gerektiğini belirtti. NAO’nun bugün yayımlanan raporu, HS2’nin kuzey bölümündeki inşaatın askıya alınması ve Birmingham ile Crewe arasındaki hattın tamamlanmasına odaklanılması yönündeki hükümet kararının ardından geldi. Denetim kurumu, projenin yeni bir maliyet ve zaman çerçevesi olmadan ilerlemesinin büyük bir risk taşıdığını vurguladı.
Projenin Geçmişi ve Mevcut Durum
HS2, Londra ile Birmingham, Manchester ve Leeds’i birbirine bağlamayı hedefleyen 100 milyar sterlinlik bir altyapı projesiydi. Ancak hükümet, artan maliyetler ve siyasi baskılar nedeniyle projeyi revize etmiş, Manchester ayağını iptal ederek Birmingham-Crewe arasını önceliklendirmişti. NAO, bu revizyonun ardından projenin toplam bütçesinin hala belirsiz olduğunu ve hükümetin güncellenmiş bir iş planı sunmadığını tespit etti. Raporda, “HS2’nin başarılı bir şekilde teslim edilebileceğine dair güven oluşana kadar herhangi bir yeni adım atılmamalı” ifadesine yer verildi.
İngiltere Ulaştırma Bakanlığı, NAO’nun tavsiyelerini dikkate alacağını ancak projenin devam etmesi gerektiğini savunuyor. Bakanlık sözcüsü, “HS2, ülkenin demir yolu kapasitesini artıracak ve ekonomik büyümeye katkı sağlayacak. Biz denetim raporundaki önerileri değerlendiriyoruz” dedi. Ancak muhalefet partileri, hükümeti projeyi etkili bir şekilde yönetememekle suçluyor. Liberal Demokrat Parti ulaştırma sözcüsü, “Bu, hükümetin mega projeleri başarısız bir şekilde yönetme becerisinin bir başka örneği. Milyarlarca sterlin boşa harcandı” şeklinde konuştu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
HS2’nin askıya alınması, sadece İngiltere’nin iç ulaşım politikasını değil, aynı zamanda bölgesel kalkınma hedeflerini de etkiliyor. Proje, Kuzey İngiltere’nin ekonomik olarak Güney’e yetişmesi için bir araç olarak görülüyordu. Uzmanlar, gecikmelerin ve bütçe belirsizliklerinin özel sektör yatırımlarını da olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor. Küresel ölçekte ise HS2, büyük altyapı projelerinin siyasi ve mali risklerine dair önemli bir ders niteliği taşıyor. Diğer ülkeler, benzer yüksek hızlı tren projelerini planlarken HS2 deneyimini dikkate alabilir.
Avrupa’da Çin ve Japonya’nın yüksek hızlı tren ağlarına kıyasla İngiltere’nin bu alanda geri kaldığı eleştirileri bulunuyor. Projenin belirsizliği, İngiltere’nin ulaşım altyapısına yönelik güveni sarsarken, sürdürülebilir ulaşım hedefleri de tehlikeye girebilir. Hükümet, HS2’nin karbon emisyonlarını azaltmadaki rolünü vurgulasa da, projenin tamamlanma süresinin uzaması bu hedefi geciktiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin devam eden büyük altyapı projeleri (Marmaray, İstanbul-İzmir Otoyolu, yüksek hızlı tren ağları) açısından önemli bir uyarı niteliği taşımaktadır. HS2’deki maliyet aşımları ve siyasi tartışmalar, mega projelerin fizibilite, bütçe ve zaman yönetimindeki hassasiyetleri gözler önüne sermektedir. Türkiye, özellikle yüksek hızlı demir yolu projelerinde uluslararası standartlara uygun denetim mekanizmaları geliştirmeli ve şeffaf raporlama yapmalıdır. Ayrıca, HS2’nin durdurulmasının küresel yatırımcı güvenine olumsuz yansımaları, Türkiye’nin altyapı projelerini finanse ederken borçlanma maliyetlerini etkileyebilir. Kısacası, bu vaka Türkiye için ders çıkarılması gereken bir örnektir.
