ABD ve İran arasında varılan geçici barış anlaşması, Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası ticarete açılması sürecinde petrole öncelik verilmesine yol açarken, gübre gibi tarımsal ürünlerin sevkiyatı belirsizlik içinde beklemeye devam ediyor. Uzmanlar, anlaşmanın stratejik öneme sahip boğazdan geçiş yapacak ürünlerin sıralamasına ilişkin en zorlu soruları yanıtsız bıraktığını belirtiyor.
Anlaşma ve Boğaz'ın Statüsü
Geçtiğimiz haftalarda imzalanan geçici anlaşma, taraflar arasında doğrudan çatışma riskini azaltmayı hedefliyor. Ancak anlaşmanın metninde Hürmüz Boğazı'ndan geçecek malların türüne göre bir önceliklendirme yapılmış değil. Saha gözlemcileri, son haftalarda boğazdan geçen petrol tankerlerinin sayısında artış olduğunu, buna karşın gübre taşıyan gemilerin beklemeye alındığını bildiriyor.
İran, nükleer programına ilişkin anlaşmazlıklar nedeniyle boğazı geçişlere kısmen kapatmış, özellikle Batılı ülkelere ait gemilere yönelik denetimleri sıkılaştırmıştı. ABD ise serbest dolaşımı güvence altına almak için askeri varlığını artırmıştı.
Küresel Etkiler
Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık beşte birinin geçtiği hayati bir enerji koridoru. Ancak aynı zamanda gübre, kimyasal ve tarım ürünleri için de önemli bir ticaret yolu. Gübre tedarikindeki aksama, özellikle gelişmekte olan ülkelerde gıda fiyatlarını artırabilir. Analistler, önceliğin petrole verilmesinin jeopolitik bir tercih olduğunu, ABD'nin enerji piyasalarını istikrara kavuşturmayı öncelediğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir bölümünü Orta Doğu'dan temin ediyor ve Hürmüz Boğazı'nın istikrarı doğrudan enerji maliyetlerini etkiliyor. Ancak gübre sevkiyatındaki aksama, Türkiye'nin tarım sektörü için de risk oluşturuyor. Türkiye, yıllık 2 milyon tonun üzerinde gübre ithal etmekte ve bunun büyük kısmı Körfez ülkelerinden gelmektedir. Boğaz'da yaşanacak uzun süreli bir tıkanma, Türk çiftçisini olumsuz etkileyebilir. Türkiye, bu nedenle hem enerji hem de tarımsal ürün tedarikinde alternatif koridorlar geliştirme ihtiyacını yeniden değerlendirmelidir.
