Hong Kong yetkilileri, telif hakkıyla korunan eserlerin yapay zeka (AI) modellerinin eğitilmesinde kullanılmasını düzenleyen yasa değişikliğini erteledi. South China Morning Post'un edindiği bilgilere göre, 2025 Telif Hakkı (Değişiklik) Yasa Tasarısı'nın yasalaşma süreci askıya alınacak ve öncelikle operasyonel kılavuzlar yayımlanacak. Karar, teknolojik gelişmelerin hızına yetişmekte zorlanan geleneksel telif rejimlerinin yapay zeka çağındaki açmazını gözler önüne seriyor.
Yasa tasarısının getirdikleri ve erteleme kararı
Söz konusu yasa tasarısı, metin ve veri madenciliği (text and data mining) faaliyetleri için telif hakkı istisnaları getirmeyi ve yapay zeka geliştiricilerinin telifli materyalleri izin almaksızın kullanmasına olanak tanıyacak bir çerçeve oluşturmayı amaçlıyordu. Ancak Hong Kong hükümeti, yasal düzenlemenin önündeki belirsizlikler ve paydaşlar arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle önce kılavuz ilkeleri yayımlamayı tercih etti.
Tasarının en tartışmalı maddelerinden biri, telif hakkı sahiplerinin eserlerinin yapay zeka eğitiminde kullanılıp kullanılmadığını denetleme imkanını sınırlıyordu. Hak sahipleri, bu düzenlemenin yaratıcı endüstrileri korumasız bırakacağını savunurken, teknoloji şirketleri ise aşırı katı kuralların Hong Kong'un bölgesel yapay zeka merkezi olma hedefini baltalayacağını öne sürüyordu.
Küresel telif tartışmasının bir parçası
Hong Kong'un bu kararı, dünya genelinde yapay zeka ve fikri mülkiyet hakları arasındaki dengeyi kurmaya çalışan düzenleyicilerin karşılaştığı zorlukların bir yansıması. Avrupa Birliği, Yapay Zeka Yasası'nda şeffaflık yükümlülükleri getirirken, ABD'de Telif Hakkı Ofisi'nin yapay zeka çıktılarının telif korumasından yararlanamayacağına dair görüşü tartışma yaratmıştı. Çin anakarasında ise mahkemeler, yapay zeka tarafından üretilen içeriklerin belirli koşullarda telif koruması görebileceğine hükmediyor.
Asya-Pasifik bölgesinde Singapur ve Japonya, yapay zeka eğitimi için geniş telif istisnaları tanıyan düzenlemeleriyle öne çıkıyor. Hong Kong'un erteleme kararı, bölgedeki teknoloji yatırımlarını çekme yarışında geri kalmama kaygısını yansıtıyor. Öte yandan, yaratıcı endüstrilerin temsilcileri, hızlı ve belirsiz bir yasal çerçevenin telif ihlallerini artırabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yapay zeka alanında kendi ulusal stratejisini oluştururken telif hakları dengesini henüz netleştirebilmiş değil. Hong Kong'un erteleme kararı, Türkiye için iki açıdan ders niteliğinde: Birincisi, yasal düzenlemelerin teknolojik gelişmelerin gerisinde kalmaması için esnek ve kademeli bir yaklaşım benimsenmesi gerektiği; ikincisi, yaratıcı endüstriler ile teknoloji sektörü arasındaki denge gözetilmeden yapılacak düzenlemelerin uluslararası yatırımcı güvenini sarsabileceği. Türkiye'nin Avrupa Birliği ile uyumlu bir telif çerçevesi oluşturma çabası, Hong Kong örneğindeki gibi erteleme ve kılavuz önceliğiyle şekillenebilir.
