Hong Kong'da 2020'de yürürlüğe giren Ulusal Güvenlik Yasası, kentin bir zamanlar canlı olan sivil toplumunu yeniden şekillendirmeye ve kısıtlamaya devam ediyor. Son olarak, yasa kapsamında kitapçılara yönelik denetimler yoğunlaştı ve bazı kitapçılar, yasanın ihlali anlamına gelebilecek yayınları raflarından kaldırmak zorunda kaldı. Bu gelişme, uluslararası toplumun Hong Kong'un özerkliğine yönelik endişelerini artırıyor.
Kitapçılara Yönelik Denetimler ve Yayın Yasakları
Hong Kong Ulusal Güvenlik Yasası, 30 Haziran 2020'de Çin hükümeti tarafından şehirde uygulamaya konuldu. Yasa, bölücülük, isyan, terör faaliyetleri ve yabancı güçlerle gizli işbirliği gibi suçları kapsıyor. Bu kapsamda, yerel yetkililer son aylarda birçok kitapçıya baskın düzenledi ve 'ülkenin güvenliğini tehdit eden' materyalleri aradı.
2023'ün sonlarına doğru, Hong Kong Emniyet Genel Müdürlüğü'ne bağlı Ulusal Güvenlik Dairesi, bazı kitapçılardan belirli kitapları toplattı ve yayıncıları uyardı. Bu kitaplar arasında, 2019'daki protesto hareketiyle ilgili belgesel niteliğindeki yayınlar ve siyasi içerikli kitaplar yer aldığı bildirildi. Yetkililer, bu tür yayınların yasayı ihlal ettiğini ve kamu düzenini bozabileceğini savunuyor.
Kitapçılar ise zor durumda kaldı. Bazıları, olası yasal yaptırımlardan kaçınmak için kendi inisiyatifleriyle bazı kitapları raflarından kaldırdı. Bir kitapçı sahibi, 'Mevcut ortamda hangi kitabın güvenli olduğunu bilmek zor. Bu nedenle, en iyisi temkinli olmaktır' dedi. Başka bir kitapçı ise, 'Eskiden siyasi içerikli kitaplar raflarımızın önemli bir bölümünü oluştururdu. Şimdi ise bu tür yayınlara yer vermiyoruz' ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Hong Kong'daki bu gelişme, Batılı ülkeler ve insan hakları örgütleri tarafından eleştirildi. ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, 'Hong Kong'un özerkliği ve sivil özgürlüklerinin aşınması, uluslararası toplumun ciddi endişesi. Kitap yasakları, ifade özgürlüğüne yönelik sistematik bir baskının parçası' şeklinde konuştu. Benzer şekilde, Uluslararası Af Örgütü de yaptığı açıklamada, 'Hong Kong'da ifade özgürlüğü yok oluyor. Kitapçılara yönelik bu baskı, sansürün kurumsallaştığını gösteriyor' dedi.
Öte yandan Çin hükümeti, Ulusal Güvenlik Yasası'nın Hong Kong'da istikrar ve güvenliği sağladığını savunuyor. Pekin yönetimi, yasanın ulusal egemenliği korumak için gerekli olduğunu ve Batılı eleştirilerin 'iç işlerine müdahale' anlamına geldiğini belirtiyor. Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, 'Hong Kong, Çin'in bir parçasıdır ve iç işlerine karışma hakkını kimseye tanımıyoruz. Ulusal Güvenlik Yasası, Hong Kong'un refahı ve istikrarı için hayati öneme sahiptir' ifadelerini kullandı.
Bu durum, Asya-Pasifik bölgesinde ifade özgürlüğü konusunda artan bir gerilimi de gözler önüne seriyor. Singapur, Malezya gibi bazı ülkelerde de benzer yasalar bulunmakla birlikte, Hong Kong'daki uygulamalar uluslararası medyada daha fazla yer buluyor. Bölgedeki diğer ülkeler, bu gelişmeleri yakından izliyor ve kendi yasal düzenlemelerini gözden geçiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin dış politikasını doğrudan etkilemese de, Çin ile olan ilişkilerinde dengeli bir yaklaşımı gerektiriyor. Türkiye, Hong Kong'un statüsüne ilişkin uluslararası tartışmalarda genellikle Çin'in egemenlik iddiasını desteklerken, insan hakları ve ifade özgürlüğü konularında evrensel değerlere vurgu yapıyor. Bu çerçevede, Türkiye'nin ticari ortaklığı ve stratejik işbirliği nedeniyle Çin ile ilişkilerini sürdürürken, sivil toplum özgürlüklerine ilişkin endişelerini dile getirme konusunda benzer bir yol izlemesi olası. Öte yandan, Türkiye'nin kendi içinde yaşadığı ifade özgürlüğü tartışmaları düşünüldüğünde, bu tür konularda eleştirel bir tutum almakta zorlanabileceği de açık. Bu nedenle, Türkiye bu konuyu genellikle 'iç işlerine karışmama' ilkesi çerçevesinde değerlendiriyor.
