Hong Kong polisi, şehrin iki bağımsız kitapçısına eş zamanlı baskın düzenleyerek beş kişiyi gözaltına aldı. Yetkililer, işletmelerde 'sakıncalı' (seditious) içerikli yayınların satıldığı iddiasıyla operasyonu başlattı. Bu, özellikle 2019 protestolarının ardından ulusal güvenlik yasasının yürürlüğe girmesiyle başlayan, bağımsız kitapçılara yönelik üçüncü dalga operasyon olarak kayıtlara geçti. Gözaltına alınanların isimleri henüz açıklanmazken, olayın bölgede muhalefet ve ifade özgürlüğü üzerindeki kısıtlamaların derinleştiği yönünde endişelere yol açtığı belirtiliyor.
Operasyonun arka planı
Hong Kong polis sözcüsü, operasyonun 'Ulusal Güvenlik Yasası' çerçevesinde yürütüldüğünü ve şüphelilerin 'sakıncalı yayın' bulundurup dağıttığını ifade etti. Baskın yapılan kitapçıların özellikle siyasi içerikli kitaplar, dergiler ve broşürler sattığı biliniyor. Bunlar arasında, Çin Komünist Partisi'ni eleştiren yayınların yanı sıra Tayvan, Tibet ve Hong Kong'un bağımsızlığı gibi hassas konuları işleyen materyaller bulunuyor. Söz konusu yayınların 'sakıncalı' olarak nitelendirilmesi, 2020'de yürürlüğe giren yasanın ardından bu tür içeriklerin kovuşturulmasında yaşanan artışın bir parçası olarak görülüyor.
Yetkililer, operasyon kapsamında çok sayıda kitap ve elektronik cihaza el konulduğunu açıkladı. Gözaltına alınan beş kişinin sorguları devam ediyor. Bu, bağımsız kitapçılara yönelik üçüncü büyük operasyon; daha önce 2021 ve 2022 yıllarında benzer baskınlar düzenlenmişti. Hong Kong İçişleri Bakanı, kitapçıların 'ulusal güvenliği tehdit eden yayınları' sattığını iddia ederken, insan hakları örgütleri bu tür eylemlerin ifade özgürlüğünü bastırmaya yönelik sistematik bir baskının parçası olduğunu vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hong Kong'da bağımsız kitapçılara yönelik bu baskı, sadece bölgeyle sınırlı kalmayıp küresel çapta yankı uyandırıyor. Uluslararası Af Örgütü ve Sınır Tanımayan Gazeteciler gibi kuruluşlar, olayı kınayarak Hong Kong'un 1997'deki devir tesliminden bu yana sahip olduğu yarı-özerk yapının ve ifade özgürlüğünün giderek aşındığını belirtiyor. 2020'deki ulusal güvenlik yasasının ardından, kitapçıların yanı sıra gazeteciler, aktivistler ve siyasetçiler de yoğun bir şekilde hedef alındı. Bu durum, Hong Kong'un bir finans merkezi olarak uluslararası itibarını zedelerken, Batılı ülkelerle Çin arasında yeni bir gerilim konusu haline geldi.
Özellikle ABD ve İngiltere'nin Hong Kong'un özerkliğine yönelik endişeleri, bu tür olaylarla daha da arttı. Çin hükümeti ise yasaların uygulanmasının Hong Kong'un istikrarı için zorunlu olduğunu ve hiçbir ülkenin iç işlerine karışma hakkı bulunmadığını savunuyor. Bölgesel düzeyde, bu operasyonlar Tayvan ve Singapur'daki kitapçıları da etkileyerek, otoriter rejimlerin benzer yasalar çıkarmasına zemin hazırlayabilir. Küresel anlamda, Hong Kong'daki bu uygulamalar, Çin'in 'bir ülke, iki sistem' ilkesinin geleceği konusunda soru işaretleri yaratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hong Kong'daki bu gelişme, Türkiye'nin de yakından izlediği bir konu. Türkiye, Hong Kong'un özerk statüsünü ve bölgedeki istikrarı önemserken, Çin ile olan ticari ilişkileri bu tür olaylarla gerilim yaşanmasını engelliyor. Ancak, uluslararası hukuk ve ifade özgürlüğü konusunda duyarlı bir ülke olarak Ankara, bu tür baskıları dolaylı biçimde eleştirme eğiliminde. Özellikle Türkiye'nin benzer yasaları (örneğin, terörle mücadele yasaları) çerçevesinde kitap ve yayınlara yönelik uygulamaları, Hong Kong'daki operasyonları kınamasını zorlaştırıyor. Küresel güç dengeleri açısından, bu tür olaylar Türkiye'nin hem Batı hem de Doğu ile olan ilişkilerini etkileyebilir; ancak doğrudan bir çıkar çatışmasına yol açmıyor. Türkiye, bu konuda denge politikasını sürdürerek, hem Çin ile ekonomik işbirliğini korumayı hem de Batılı müttefikleriyle ortak değerleri paylaşmayı hedefliyor.
