Hong Kong'un eski adalet bakanı ve şu anda kentte bulunan hükümetler arası bir arabuluculuk kuruluşunun başkanı Teresa Cheng Yeuk-wah, örgütün devletler arası anlaşmazlıkları ele almaya hazır olduğunu, altı ülkenin hukuk, diplomasi ve akademi alanlarından 100'den fazla arabulucuyu aday gösterdiğini söyledi. Cheng'in açıklaması, Hong Kong'un bölgesel bir hukuk ve tahkim merkezi olma iddiasını güçlendirirken, Çin'in artan küresel etkisi bağlamında devletler arası ihtilafların çözümünde yeni bir döneme işaret ediyor.
IOMed'in Kuruluşu ve Hedefleri
Uluslararası Arabuluculuk Örgütü (IOMed), 2023 yılında Hong Kong'da kuruldu. Kuruluş, devletler arasındaki ticari ve yatırım anlaşmazlıklarının mahkemeye gitmeden çözülmesini amaçlıyor. Cheng, önceki görevinde Hong Kong'un hukuk sisteminin bağımsızlığını vurgularken, şimdi de bu deneyimi uluslararası platformda kullanıyor. IOMed'in arabulucu listesi, uluslararası ticaret hukuku, yatırım anlaşmaları ve diplomatik müzakere gibi alanlarda uzmanlaşmış isimlerden oluşuyor.
Cheng, örgütün ilk yılında odaklandığı alanların başında Asya-Pasifik bölgesindeki ticari uyuşmazlıklar geldiğini belirtti. Altı ülke arasında Çin, Singapur, Malezya ve Güney Kore gibi bölge ülkeleri bulunuyor. Aday gösterilen arabulucular arasında eski yargıçlar, akademisyenler ve uluslararası kuruluşlarda görev yapmış diplomatlar yer alıyor. Bu durum, kuruluşun teknik bilgi birikimini artırarak, uluslararası güvenilirliğini güçlendirmeyi hedefliyor.
IOMed'in kuruluşu, Birleşmiş Milletler'in ticari arabuluculuk anlaşması olan Singapur Konvansiyonu'nun imzalanmasının ardından gündeme gelmişti. Uzmanlar, bu tür kuruluşların devletler arası anlaşmazlıkların maliyetini düşürdüğünü ve ticaret akışını hızlandırdığını vurguluyor. Cheng, "Amacımız, devletlerin birbirleriyle yaşadıkları ihtilafları dostane yollarla çözmelerine yardımcı olmak. Bu, hem küresel barışa hem de ekonomik istikrara katkı sağlar" dedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hong Kong, uzun süredir uluslararası tahkim merkezi olarak biliniyor. Şehir, Çin anakarasıyla olan yakın bağları sayesinde, Çinli şirketlerin uluslararası ihtilaflarında sıkça tercih ediliyor. IOMed'in kurulması, bu rolü daha da güçlendirirken, aynı zamanda bölgedeki diğer tahkim merkezleriyle rekabeti artırıyor. Singapur ve Şanghay gibi merkezler de benzer girişimlerde bulunuyor.
Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında Asya, Avrupa ve Afrika'da yaptığı altyapı yatırımları, devletler arası yeni anlaşmazlık türlerini ortaya çıkarıyor. Uzmanlar, IOMed'in bu projelerden doğabilecek ihtilaflarda etkili bir mekanizma olabileceğini belirtiyor. Ayrıca, Çin'in uluslararası kuruluşlar aracılığıyla nüfuzunu artırma çabasının bir parçası olarak görülüyor. IOMed, Çin'in 'bölgesel bir hukuk merkezi' hedefiyle örtüşüyor.
Öte yandan, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği gibi Batılı ülkeler, bu tür girişimlere mesafeli yaklaşıyor. Ancak Cheng, kuruluşun tarafsız olduğunu ve tüm devletlerin hizmetine açık olduğunu vurguluyor. IOMed'in arabulucu listesindeki isimlerin çeşitliliği, bu savı destekliyor. Kuruluşun ilk somut çalışmalarının önümüzdeki yıl içinde tamamlanması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, son yıllarda hem yabancı yatırımlar hem de enerji nakil hatları gibi alanlarda uluslararası tahkim mekanizmalarını aktif şekilde kullanıyor. IOMed'in oluşturduğu yasal zemin, Türk şirketlerinin Asya'daki projelerinde doğabilecek ihtilaflarda alternatif bir çözüm yolu sunabilir. Ayrıca, Türkiye'nin enerji koridorlarında artan rolü ve Orta Asya ile ticari ilişkileri göz önüne alındığında, bu tür merkezlerin faaliyetleri Türk dış politikası açısından da önem taşıyor. Türkiye'nin, devletler arası arabuluculuk alanında deneyimi ve inisiyatifleri bulunduğundan, IOMed ile iş birliği fırsatları değerlendirilebilir.
