Hollanda hükümeti, İşgal Altındaki Filistin Toprakları'ndaki yasa dışı İsrail yerleşim birimlerinde üretilen malların ülkeye girişini ve satışını yasaklama kararı aldı. Lahey yönetiminin bu adımı, Avrupa Birliği üyesi ülkeler arasında işgal altındaki topraklardan gelen ürünlere yönelik en kapsamlı ticari kısıtlamalardan biri olarak değerlendiriliyor. Hollanda Dış Ticaret Bakanı Liesje Schreinemacher tarafından duyurulan karar, uluslararası hukuk açısından tartışmalı bir konuyu yeniden gündeme taşıdı.
Kararın kapsamı ve gerekçesi
Yeni düzenlemeye göre Hollanda, Batı Şeria'da, Doğu Kudüs'te ve Golan Tepeleri'nde bulunan İsrail yerleşimlerinde üretilen tarım ürünleri, şarap, kozmetik ve diğer tüketim mallarının ithalatını ve perakende satışını yasaklayacak. Bakan Schreinemacher, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, bu ürünlerin uluslararası hukuka aykırı şekilde işgal edilmiş topraklarda üretildiğini ve Hollanda hükümetinin bu tür ürünlerin ticaretine izin vermeyeceğini belirtti. Karar, aynı zamanda bu ürünlerin Hollanda pazarında "Made in Israel" etiketiyle satılmasını da önleyecek; yerleşim ürünleri için ayrı bir etiketleme zorunluluğu getiriliyor. Hollanda parlamentosunda uzun süredir tartışılan yasak, uluslararası toplumun İsrail yerleşimlerine yönelik artan baskısının bir parçası olarak görülüyor.
Hollanda Dışişleri Bakanlığı, kararın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 2334 sayılı kararı ve Uluslararası Adalet Divanı'nın görüşleriyle uyumlu olduğunu vurguluyor. BM kararları, işgal altındaki Filistin topraklarında İsrail yerleşimlerinin yasa dışı olduğunu ve bu yerleşimlerin genişletilmesinin uluslararası hukukun ciddi bir ihlali anlamına geldiğini teyit ediyor. Hollanda ayrıca, Avrupa Birliği'nin 2019 yılında yayımladığı ve yerleşim ürünlerinin etiketlenmesini öngören yönergesini de referans alıyor. Bu kapsamda Hollanda, AB içinde yerleşim ürünlerine tam ambargo uygulayan nadir ülkelerden biri haline geliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hollanda'nın bu kararı, İsrail-Filistin çatışmasında Avrupa'nın tutumunu yeniden tartışmaya açarken, bölgesel dengeleri de etkileme potansiyeli taşıyor. İsrail hükümeti, karara sert tepki göstererek Lahey yönetimini "tek taraflı ve düşmanca bir adım" atmakla suçladı. İsrail Dışişleri Bakanı Eli Cohen, kararın İsrail-Hollanda ilişkilerine zarar vereceğini ve bu tür yaptırımların barış sürecine katkı sağlamadığını savundu. Öte yandan Filistin yönetimi ve sivil toplum örgütleri, kararı memnuniyetle karşılayarak diğer AB ülkelerine de Hollanda'yı örnek almaları çağrısı yaptı.
Karar, Transatlantik ilişkilerde de yankı uyandırdı. ABD Dışişleri Bakanlığı, konuyla ilgili ihtiyatlı bir dil kullanarak, ticari kısıtlamaların barış görüşmelerini olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu. Ancak Brüksel'deki yetkililer, Hollanda kararının AB'nin ortak ticaret politikasıyla çelişmediğini, zira yerleşim ürünlerinin Topluluk Gümrük Kodu kapsamında ayrı bir statüde değerlendirildiğini belirtiyor. Avrupa Parlamentosu'nda da kararı destekleyen açıklamalar yapıldı; Sosyalistler ve Yeşiller grubu, AB çapında benzer bir düzenlemenin hayata geçirilmesi için çağrıda bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hollanda'nın bu kararı, Türkiye'nin uzun süredir savunduğu Filistin davasına yönelik uluslararası hukuk temelli yaklaşımla örtüşüyor. Türkiye, BM ve İİT platformlarında İsrail yerleşimlerine karşı benzer yaptırımları desteklemişti. Karar, Ankara'nın Avrupa Birliği ile ilişkilerinde Filistin meselesinde ilkeli duruşunu pekiştirirken, Türk ihracatçılar için de dolaylı fırsatlar yaratabilir. Özellikle zeytinyağı, hurma ve diğer tarım ürünlerinde Filistinli üreticilerle iş birliği geliştirme imkânı doğuyor. Ancak İsrail ile ticari ilişkilerde herhangi bir gerilim yaşanmaması için Ankara'nın dengeli bir diplomasi izlemesi bekleniyor.
