Hollandalı yarı iletken ekipman üreticisi ASML, Çin'in dünyanın en önemli makinelerinden biri olarak kabul edilen EUV (aşırı morötesi) litografi sistemine eriştiği yönündeki Amerikan iddialarına karşı yoğun bir savunma mücadelesi veriyor. ABD, Çin'in teknolojik ilerlemesini kendi ulusal güvenliğine tehdit olarak görürken, ASML bu iddiaların gerçeği yansıtmadığını ve şirketin uluslararası yaptırımlara tamamen uyduğunu belirtiyor. Hollanda merkezli firma, dünyanın en gelişmiş çip üretim makinelerini üreten tek şirket konumunda ve bu makineler olmadan 7 nanometre ve altı teknolojilerde çip üretmek mümkün değil.
Gelişmenin arka planı
ASML'nin EUV makineleri, her biri yaklaşık 200 milyon dolar değerinde ve üretimi yıllar süren son derece karmaşık cihazlar. ABD, Çin'in bu makinelere dolaylı yollarla eriştiğini iddia ediyor. Özellikle, Çinli Huawei ve SMIC gibi şirketlerin, yaptırımları delerek veya aracı firmalar aracılığıyla EUV makineleri satın aldığı öne sürülüyor. Ancak ASML CEO'su Peter Wennink, Çin'e herhangi bir EUV makinesi göndermediklerini ve satış kısıtlamalarına tamamen uyduklarını açıkladı. ABD, Hollanda hükümetine yaptığı baskılarla, daha eski DUV (derin morötesi) makinelerinin de satışını engellemeye çalışıyor.
Çin, teknolojik bağımsızlık hedefiyle yıllardır kendi litografi makinelerini geliştirmeye çalışıyor. Shanghai Micro Electronics Equipment (SMEE) gibi firmalar, 90 nanometre teknolojisinde ilerleme kaydetti ancak ABD ve müttefiklerinin çip ambargoları, Çin'in ilerlemesini yavaşlatıyor. ASML, Çin'e yalnızca 2000'li yılların teknolojisine sahip eski modelleri satıyor, ancak bu bile Çin'in savunma ve yapay zeka uygulamaları için kritik çipleri üretmesine yetiyor. Son aylarda CAS (Çin Bilimler Akademisi) ve Huawei'nin, EUV benzeri bir teknoloji geliştirdiği söylentileri yayıldı, ancak ASML bunun pratikte imkansız olduğunu savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD ile Çin arasındaki teknoloji savaşı, küresel tedarik zincirlerini yeniden şekillendiriyor. ASML'nin Hollanda'daki ana fabrikası, ABD'nin yaptırım baskıları nedeniyle zor durumda kalırken, şirket ABD'de yeni bir fabrika kurmayı planlıyor. Avrupa Birliği, ABD'nin Çin'e yönelik kısıtlamalarına katılıp katılmama konusunda bölünmüş durumda. Hollanda hükümeti, ASML gibi stratejik bir firmayı korumak için ABD ile Çin arasında denge politikası izlemeye çalışıyor. Öte yandan, Çin'in kendi teknolojisini geliştirme çabaları, küresel çip arzında yeni bir rekabet dalgası yaratabilir. Uzmanlar, eğer Çin EUV teknolojisine ulaşırsa, ABD'nin teknolojik üstünlüğünün sona ereceği ve küresel güç dengesinin değişeceği görüşünde.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, çip üretim teknolojilerinde dışa bağımlı bir ülke. Bu gelişme, Türkiye'nin savunma sanayii ve yerli çip projeleri açısından kritik önem taşıyor. ABD-Çin teknoloji savaşının derinleşmesi, Türkiye'nin hem Çin'den hem de Batı'dan tedarik seçeneklerini etkileyebilir. Türkiye'nin, ASML benzeri kritik teknolojilere erişiminin kısıtlanması, yarı iletken alanındaki dışa bağımlılığını daha da artırabilir. Ancak bu durum, Türkiye'nin kendi çip teknolojisini geliştirme çabalarına hız vermesi için bir fırsat da yaratıyor. Ayrıca, küresel tedarik zincirindeki dönüşüm, Türkiye'nin alternatif tedarikçi ülkelerle iş birliği yapmasını gerekli kılıyor.
