Hindistan Dışişleri Bakanı Subrahmanyam Jaishankar, Bhutanlı mevkidaşı ile yaptığı görüşmede iki ülke arasındaki kalkınma ortaklığı, enerji, ticaret, bağlantılılık, kültür ve halklar arası ilişkileri ele aldı. Görüşmede, çok yönlü işbirliğinin ilerletilmesi ve karşılıklı çıkarlara dayalı projelerin hızlandırılması konusunda mutabık kalındı.
Görüşmenin Arka Planı
Hindistan ve Bhutan, uzun yıllara dayanan özel bir ilişkiye sahip. 1949 Dostluk Antlaşması ile şekillenen ilişkiler, 2007'de güncellenen antlaşma ile daha da güçlendirildi. Hindistan, Bhutan'ın en büyük kalkınma ortağı ve ticaret partneri konumunda. İki ülke arasındaki ticaret hacmi yıllık 1 milyar doları aşmış durumda. Hindistan, Bhutan'ın beş yıllık kalkınma planlarına finansal destek sağlıyor ve hidroelektrik enerji projelerinde önemli yatırımları bulunuyor.
Son yıllarda Çin'in Bhutan ile sınır müzakerelerini hızlandırması ve bölgede artan etkisi, Hindistan'ın Bhutan ile ilişkilerini daha da önemsemesine yol açtı. Bhutan, stratejik olarak Hindistan ile Çin arasında denge politikası izliyor. Hindistan, Bhutan'ın güvenlik ve ekonomik kalkınmasında kilit rol oynamayı sürdürüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Görüşmede enerji işbirliği öne çıktı. Hindistan, Bhutan'daki hidroelektrik potansiyelinden yararlanarak enerji arz güvenliğini çeşitlendirmek istiyor. Bhutan ise elektrik ihracatından elde ettiği gelirle ekonomisini güçlendiriyor. İki ülke arasında 2023'te imzalanan anlaşmalarla bazı hidroelektrik projeleri tamamlandı ve yenileri planlanıyor.
Ticaret ve bağlantılılık konularında da adımlar atılıyor. Hindistan, Bhutan'a erişim için yollar, köprüler ve dijital altyapı projelerine yatırım yapıyor. Bu projeler, Bhutan'ın denize kapalı konumundan kaynaklanan zorlukları aşmasına yardımcı oluyor. Ayrıca, iki ülke arasında serbest ticaret anlaşması müzakereleri devam ediyor.
Kültürel ve halklar arası ilişkiler de gündemdeydi. Hindistan, Bhutanlı öğrencilere burs sağlıyor ve kültürel değişim programlarını destekliyor. Budizm, iki ülke arasında ortak bir miras olarak kültürel bağları güçlendiriyor. Hindistan Başbakanı Narendra Modi'nin 'Komşuluk İlkeleri' politikası çerçevesinde Bhutan'a özel önem veriliyor.
Bölgesel jeopolitik açıdan, Hindistan'ın Bhutan ile ilişkileri, Çin'in Güney Asya'daki etkisine karşı bir denge unsuru. Çin, Bhutan ile sınır anlaşmazlıklarını çözmek için görüşmeler yürütüyor ve ekonomik ilişkilerini geliştirmeye çalışıyor. Hindistan ise Bhutan'ın toprak bütünlüğünü destekliyor ve Doklam bölgesindeki statükoyu korumaya önem veriyor. 2017'deki Doklam krizi, Hindistan ve Çin arasında gerilime neden olmuştu.
Uluslararası alanda, Hindistan ve Bhutan, iklim değişikliği, sürdürülebilir kalkınma ve BM reformu gibi konularda benzer pozisyonlara sahip. Bhutan, mutluluk ve çevre koruma odaklı politikalarıyla tanınıyor. Hindistan, Bhutan'ın bu yaklaşımlarını destekliyor ve işbirliğini uluslararası platformlarda sürdürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hindistan-Bhutan işbirliğinin derinleşmesi, Güney Asya'daki güç dengesini etkiliyor. Türkiye'nin bölgeyle doğrudan bir çıkarı olmasa da, Hindistan'ın bölgesel liderlik iddiası ve Çin ile rekabeti, küresel jeopolitik dengeleri etkiliyor. Türkiye, Pakistan ile yakın ilişkileri nedeniyle Hindistan ile zaman zaman gerilim yaşasa da, ekonomik ve ticari ilişkilerini geliştirmeye çalışıyor. Hindistan'ın komşularıyla geliştirdiği işbirliği modeli, Türkiye'nin kendi komşularıyla ilişkileri için örnek teşkil edebilir. Ayrıca, enerji ve bağlantılılık projeleri, Türk şirketleri için potansiyel işbirliği alanları sunabilir.
