Hindistan Yüksek Mahkemesi, 2025 yılında aldığı tarihi bir kararla doğum iznini çalışan kadınlar için anayasal bir temel hak olarak ilan etti. Karar, hamile kadınların iki çocuğa kadar 26 haftalık ücretli doğum izni kullanmasının önünü açarken, ülke genelinde kadın örgütleri ve sendikalar tarafından memnuniyetle karşılandı. Hindistan, bu düzenlemeyle gelişmekte olan ülkeler arasında en kapsamlı doğum izni politikalarından birini uygulamaya koymuş oldu.
Gelişmenin Arka Planı
Hindistan'da doğum izni düzenlemesi ilk olarak 2017 yılında kabul edilen Maternity Benefit Act ile 12 haftadan 26 haftaya çıkarılmıştı. Ancak yasa, özel sektörde ve kayıt dışı istihdamda uygulamada büyük farklılıklar gösteriyordu. Yüksek Mahkeme'nin 2025'teki kararı, bu hakkın tüm çalışan kadınlar için bağlayıcı olduğunu vurgulayarak, işverenlerin doğum izni kullanan kadınları işten çıkarmasını veya kariyerlerinde geriletmesini yasakladı.
Kararın gerekçesinde, doğum izninin yalnızca kadının sağlığı ve çocuğun bakımı açısından değil, aynı zamanda iş gücüne katılım ve toplumsal cinsiyet eşitliği için de kritik olduğu belirtildi. Mahkeme, kadın çalışanların hamilelik nedeniyle işlerini kaybetme korkusu yaşamaması gerektiğini ifade etti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hindistan'ın bu adımı, Güney Asya bölgesinde de bir referans noktası oluşturdu. Pakistan, Bangladeş ve Sri Lanka gibi komşu ülkelerde doğum izni süreleri genellikle 12-16 hafta arasında değişiyor. Birleşmiş Milletler ve Dünya Sağlık Örgütü, en az 14 haftalık ücretli doğum iznini küresel standart olarak öneriyor. Hindistan, 26 haftayla bu standardın oldukça üzerinde bir seviyeye ulaştı.
Dünya Bankası verilerine göre, küresel olarak 185 ülkede yasal doğum izni bulunuyor; ancak yalnızca 47 ülke 20 haftanın üzerinde izin sağlıyor. Hindistan'ın kararı, gelişmekte olan ekonomiler için örnek teşkil edebilir. Diğer yandan, uygulamanın başarısı kayıt dışı istihdamın yoğun olduğu Hindistan'da işveren uyumu ve devlet denetimine bağlı olacak. Kadın istihdam oranının %20'nin altında olduğu ülkede, doğum izninin kariyer kesintisi yaratmasından endişe eden kesimler de bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hindistan'daki bu gelişme, Türkiye'nin de doğum izni politikalarını yeniden değerlendirmesi için bir vesile olabilir. Türkiye'de doğum izni süresi 16 hafta olup, bu süre birçok Avrupa ülkesine kıyasla kısa kalmaktadır. Hindistan'ın 26 haftalık uygulaması, kadın istihdamını artırma ve doğum iznini anayasal güvence altına alma açısından örnek teşkil edebilir. Ayrıca, Türkiye'de kayıt dışı çalışan kadınların doğum izni haklarından yararlanma oranı düşüktür; bu alanda reform ihtiyacı bulunmaktadır. Hindistan kararı, küresel bir trendin parçası olarak doğum izninin temel bir insan hakkı haline gelme sürecini hızlandırabilir.
