Milyonlarca kişi her sabah bir avuç vitamin ve takviye yutarak güne başlıyor. Ancak son araştırmalar, bu alışkanlığın sanıldığı kadar masum olmadığını ortaya koyuyor. Harvard Tıp Fakültesi'nden Dr. Pieter Cohen, 'Birçok kişi doğal olduğu için güvenli olduğunu düşünüyor, ancak yüksek dozda bazı vitaminler toksik etki yapabilir' diyor. Özellikle yağda çözünen A, D, E ve K vitaminleri vücutta birikerek karaciğer hasarına yol açabiliyor.
Takviyelerin Bilinmeyen Tehlikeleri
ABD'de yapılan bir araştırmaya göre, aşırı kalsiyum takviyesi kalp krizi riskini artırabilirken, yüksek doz B6 vitamini sinir hasarına neden olabiliyor. Johns Hopkins Üniversitesi'nden Dr. Eliseo Guallar, 'Takviyeler ilaç gibi davranabilir ve diğer ilaçlarla etkileşime girebilir. Özellikle reçeteli ilaç kullananlar dikkatli olmalı' uyarısında bulunuyor. Ayrıca bilinçsiz kullanım, vücudun doğal emilim mekanizmalarını bozarak aslında eksikliğe bile yol açabiliyor.
Bazı takviyelerde bulunan ağır metaller de ayrı bir risk faktörü. Bağımsız test kuruluşu ConsumerLab'in analizleri, piyasadaki birçok takviyenin etiketinde belirtilenden farklı miktarlarda aktif madde içerdiğini gösteriyor. Örneğin, incelenen D vitamini ürünlerinin yüzde 30'u belirtilenden daha az ya da daha fazla vitamin içeriyor.
Küresel Bir Sorun Haline Geliyor
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, küresel takviye pazarı 2027'ye kadar 230 milyar dolara ulaşacak. Bu büyüme beraberinde kontrolsüz kullanımı da getiriyor. Avustralya'da yapılan bir çalışma, acil servise başvuran vakaların yüzde 23'ünün takviye kaynaklı yan etkilerle ilgili olduğunu ortaya koydu. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) ise özellikle enerji içecekleriyle birlikte alınan B vitamini takviyelerinin kalp çarpıntısına neden olabileceği konusunda uyarıyor.
Türkiye'de de benzer bir eğilim gözlemleniyor. Eczacılar Birliği verilerine göre, son beş yılda takviye satışları yüzde 40 arttı. Ancak Türk Farmakoloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Ahmet Öztürk, 'Hastalarımızın yarısı herhangi bir doktora danışmadan takviye kullanıyor. Bu çok riskli' diyor. Özellikle Covid-19 pandemisi sırasında D vitamini ve çinko takviyelerine olan talep patlamıştı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de takviye kullanımı hızla yaygınlaşırken, bu durum sağlık sistemi üzerinde yeni bir yük oluşturma potansiyeli taşıyor. Bilinçsiz kullanım, özellikle kronik hastalığı olan bireylerde ilaç etkileşimlerine yol açarak tedavi maliyetlerini artırabilir. Ayrıca Türkiye'de takviyelerin denetimi AB ülkelerine kıyasla daha zayıf olduğu için, sahte veya yanlış etiketli ürünlerin piyasaya sürülme riski daha yüksek. Sağlık Bakanlığı'nın bu alanda daha sıkı denetimler yapması ve halkı bilinçlendirme kampanyaları başlatması önem taşıyor. Küresel bir trend olan takviye tüketiminin, Türkiye'de de sağlık politikalarının bir parçası olarak ele alınması gerekiyor.
