ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Donald Trump yönetiminin İran'a yönelik askeri sertlik yanlısı söyleminin en önünde yer alan isimdi. Haftalarca süren ve İran'ın nükleer tehdidini ortadan kaldırmayı hedefleyen kinetik operasyonların sözcülüğünü üstlenen Hegseth, Trump'ın Tahran'la bir mutabakat anlaşması imzalamasının ardından sessizliğe gömüldü. Trump'ın imzaladığı anlaşma, İran'dan önemli tavizler alınmadan sonuçlandırıldı ve bu durum, yönetim içinde şaşkınlıkla karşılandı.
Hegseth'in dönüşümü ve İran politikasındaki kırılma
Pete Hegseth, göreve geldiği ilk günden itibaren İran'a karşı 'maksimum baskı' politikasının askeri ayağını temsil ediyordu. Pentagon'daki brifinglerde sık sık İran'ın nükleer tesislerine yönelik operasyonel planları masaya yatıran Hegseth, Trump'ın son anda rotayı değiştirmesiyle birlikte adeta sahne arkasına çekildi. Trump'ın İran'la imzaladığı mutabakat zaptı (MOU), ABD'nin askeri operasyonlarını durdurmasını öngörürken, İran'dan nükleer programına dair somut bir kısıtlama getirilmemesi dikkat çekti. Uzmanlar, bu anlaşmayı 'Trump'ın tipik bir iş anlaşması hamlesi' olarak yorumlarken, Hegseth'in suskunluğu yönetim içindeki bölünmelerin bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Aslında Hegseth, son haftalarda kamuoyu önüne çıkmaktan kaçınıyor. Pentagon kaynakları, Bakan'ın anlaşmanın detaylarına dair bilgilendirilmediğini ve bu nedenle yorum yapmaktan imtina ettiğini öne sürüyor. Ancak Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, Hegseth'in ekibinin anlaşma metninin hazırlanmasında yer aldığı belirtiliyor. Bu çelişkili ifadeler, ABD-İran ilişkilerinde 'barış' sinyali veren sürecin ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne seriyor.
Bölgesel ve küresel boyut: İran diplomasisinin yankıları
Trump'ın bu hamlesi, özellikle İsrail ve Suudi Arabistan başta olmak üzere bölgesel müttefiklerde tedirginlik yarattı. İsrail, İran'ın nükleer programına yönelik kapsamlı bir anlaşma yapılmadığı takdirde kendi güvenliğini tehdit altında gördüğünü açıkladı. Suudi Arabistan ise Yemen'deki İran destekli Husilere karşı operasyonlarını sürdürürken, ABD'nin bu adımını 'zamansız' olarak nitelendirdi. Öte yandan Avrupa Birliği, anlaşmayı 'olumlu ama yetersiz' bulurken, nükleer dosyanın daha kapsamlı bir çerçeveye oturtulması çağrısı yaptı.
Küresel ölçekte ise bu gelişme, petrol fiyatlarında kısa vadeli bir düşüşe neden oldu. Analistler, anlaşmanın İran'ın petrol ihracatını artırmasına olanak tanıyabileceğini, bunun da küresel enerji piyasalarında dengeleri değiştirebileceğini belirtiyor. Ancak anlaşmanın kalıcı olup olmayacağı belirsizliğini koruyor. Trump'ın imza töreninde yaptığı 'Bu sadece bir başlangıç' açıklaması, ileride daha kapsamlı bir anlaşmaya kapı aralayabileceği yorumlarına yol açtı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la nükleer müzakerelerde uzun süredir arabulucu rolü oynamaya çalışsa da ABD-İran anlaşması doğrudan bir etki yaratmamıştır. Ancak bu gelişme, Türkiye'nin enerji güvenliği açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Anlaşmanın İran yaptırımlarını hafifletmesi halinde Türkiye'nin İran'dan doğalgaz ve petrol alımı artabilir, bu da Türkiye'nin enerji maliyetlerini düşürebilir. Öte yandan ABD'nin bölgeden askeri olarak çekilme sinyali, Türkiye'nin İran sınırındaki güvenlik dinamiklerini etkileyebilir. Ankara, bu süreci dikkatle izlemekte ve olası bir ABD-İran yakınlaşmasının Suriye'deki dengelere yansımalarını hesaplamaktadır.
