ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, NATO müttefiklerine yönelik sert bir çıkış yaparak Washington'un Avrupa'daki askeri varlığını yeniden değerlendireceğini duyurdu. Hegseth, NATO'nun örgütsel işletme maliyetlerini karşılamak için Washington'un ödediği aidatların, yaklaşık 2026 yılında 790 milyon dolar, müttefiklerin savunma harcamaları hedeflerine ulaşmasına "bağlı" olacağını belirtti. Bu açıklamalar, NATO'nun en büyük askeri ve mali gücü olan ABD ile diğer üyeler arasında giderek büyüyen gerilimi gözler önüne seriyor.
Gelişmenin Arka Planı
Hegseth, Brüksel'deki NATO toplantısında yaptığı konuşmada, ittifakın yük paylaşımı konusunda adaletsizlik olduğunu savundu. ABD'nin NATO bütçesine en büyük katkıyı yapan ülke olduğuna dikkat çeken Bakan, "Amerikan vergi mükellefleri artık Avrupa'nın savunmasını tek başına finanse edemez" ifadelerini kullandı. Hegseth, müttefiklerin gayrisafi yurt içi hasılalarının (GSYİH) en az yüzde 2'sini savunmaya ayırma taahhüdünü yerine getirmemesini eleştirdi. Şu anda 32 üyeli ittifakta bu hedefi yakalayan ülke sayısı sadece 11. Hegseth, "Eğer müttefikler yüzde 2'ye ulaşmazsa, ABD'nin askeri varlığını yeniden konumlandırması kaçınılmaz olacak" dedi.
Bu açıklamaların hemen ardından NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, ittifak içinde dayanışmanın önemine vurgu yaparken, özellikle Doğu Avrupa ülkeleri endişelerini dile getirdi. Polonya ve Baltık ülkeleri, Rusya tehdidine karşı ABD askerlerinin varlığının kritik olduğunu belirtti. Almanya ve Fransa ise ABD'nin tutumunu "provokatif" olarak nitelendirerek diyaloğa çağrıda bulundu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığının azaltılması, sadece NATO'nun caydırıcılık kapasitesini değil, aynı zamanda küresel güç dengelerini de etkileyebilir. Rusya'nın Ukrayna savaşındaki saldırganlığı göz önüne alındığında, ABD'nin geri çekilmesi Moskova'ya stratejik bir kazanç sağlayabilir. Öte yandan, Çin'in Asya-Pasifik'teki yükselişi, ABD'yi kaynaklarını yeniden dağıtmaya itiyor. Hegseth'in açıklaması, Washington'un hem NATO'yu reforma zorlama hem de Çin'e odaklanma hedefinin bir parçası olarak yorumlanıyor. Avrupa Birliği ise kendi savunma kapasitesini artırma çabalarını hızlandırırken, Almanya'nın 100 milyar euroluk savunma fonu bu sürecin bir yansıması. Ancak Avrupa'nın kısa vadede ABD'nin yerini doldurması pek mümkün görünmüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin NATO'daki taahhütlerini sorgulaması, Türkiye için doğrudan etkiler barındırıyor. Türkiye, NATO'nun güney kanadında kritik bir ülke olarak ABD askeri varlığına ev sahipliği yapmasa da, ittifakın karar alma mekanizmalarında etkin rol oynuyor. Hegseth'in harcama hedeflerine vurgu yapması, Türkiye'nin GSYİH'nin yüzde 2'sinin altında kalan savunma bütçesini yeniden gözden geçirmesine yol açabilir. Ayrıca, ABD'nin Avrupa'dan çekilmesi, Doğu Akdeniz'deki güç dengesini Türkiye aleyhine bozabilir; Rusya ve Yunanistan gibi aktörlerin elini güçlendirebilir. Öte yandan, ABD'nin Asya'ya yönelmesi, Türkiye'nin bağımsız dış politika manevra alanını genişletebilir. Ancak bu durum, NATO içinde Türkiye'nin pazarlık gücünü azaltma riskini de taşıyor. Ankara'nın, hem savunma harcamalarını artırarak yükümlülüklerini yerine getirmesi hem de ittifak içinde alternatif ittifaklar arayışına girmesi beklenebilir.
