ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, 18 Haziran'da Brüksel'de yaptığı açıklamada, Amerika'nın Avrupa'daki askeri konuşlandırmasının kapsamlı bir şekilde yeniden gözden geçirileceğini duyurdu. Hegseth, NATO'nun savunma harcamaları konusunda yükümlülüklerini yerine getirmeyen "beleşçi" müttefiklerine karşı ABD'nin NATO'ya yaptığı mali katkıları kesme tehdidinde bulundu. Bu açıklama, transatlantik ittifak içinde uzun süredir devam eden "yük paylaşımı" tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
Gelişmenin Arka Planı
Hegseth'in açıklamaları, ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığının yaklaşık 100 bin askerden oluştuğu bir dönemde geldi. Savunma Bakanı, yeni gözden geçirme sürecinin asker sayısını, üslerin konumunu ve lojistik destek yapılarını kapsayacağını belirtti. "NATO müttefiklerimizle birlikte çalışmaya devam edeceğiz, ancak adil bir yük paylaşımı olmadan bu ilişki sürdürülemez" diyen Hegseth, ABD'nin yıllık 40 milyar dolara yaklaşan NATO katkısının sorgulanabilir olduğunu ima etti. Özellikle Almanya, Fransa ve İtalya gibi büyük Avrupa ekonomilerinin gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYH) yüzde 2'si olan NATO hedefini tutturamaması Washington'da rahatsızlık yaratıyor.
Ancak Hegseth'in açıklaması, sadece mali boyutla sınırlı kalmadı. ABD Savunma Bakanı, Avrupa'nın kendi güvenliği için daha fazla sorumluluk alması gerektiğini vurgularken, Ukrayna savaşının bu ihtiyacı daha da acil hale getirdiğini ifade etti. "Avrupa ülkeleri, kendi kıtalarının savunması için daha fazla askeri kapasite oluşturmalı" diyen Hegseth, ABD'nin artık her krizde öncü rol üstlenmek istemediğini ima etti. Bu ifadeler, NATO içinde 2014'ten bu yana süren "akıllı savunma" tartışmalarına yeni bir ivme kazandırdı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hegseth'in duyurusu, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırganlığının sürdüğü bir döneme denk geldi. ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığını azaltma olasılığı, özellikle Doğu Avrupa ülkeleri Polonya, Romanya ve Baltık devletlerinde endişeyle karşılandı. Bu ülkeler, Rus tehdidine karşı ABD'nin caydırıcı varlığına büyük önem atfediyor. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg ise yaptığı açıklamada, ittifakın birliğine vurgu yaparak "Hepimiz daha fazlasını yapmalıyız" mesajı verdi.
Analistlere göre Hegseth'in çıkışı, yalnızca mali konularla sınırlı değil; ABD yönetiminin küresel stratejik önceliklerini Asya-Pasifik'e kaydırma çabasının bir parçası olarak da yorumlanıyor. Çin'in yükselen askeri gücü karşısında ABD, kaynaklarını daha verimli kullanmak için Avrupa'da gereksiz gördüğü üsleri kapatma veya personel sayısını azaltma yoluna gidebilir. Ancak bu hamle, NATO'nun Avrupa kanadında bir güvenlik boşluğu yaratabilir ve Rusya'nın elini güçlendirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hegseth'in açıklamaları, Türkiye'nin NATO içindeki konumunu doğrudan etkileyebilir. Türkiye, GSYH'sinin yüzde 2'sinden fazlasını savunmaya ayıran birkaç NATO üyesinden biri olarak yükümlülüklerini yerine getiriyor. Bu durum, Ankara'nın ittifak içinde elini güçlendiren bir faktör. Ancak ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığını azaltması, özellikle Doğu Akdeniz ve Suriye gibi bölgelerde Türkiye'nin güvenlik endişelerini artırabilir. ABD'nin İncirlik ve Kürecik üslerindeki varlığı, Ankara'nın terörle mücadele ve bölgesel caydırıcılık stratejisinde kritik rol oynuyor. Olası bir ABD çekilmesi, Türkiye'nin Rusya ile ilişkilerini yeniden gözden geçirmesine neden olabilir. Ayrıca, NATO'nun yük paylaşımı tartışmalarında Türkiye'nin pozisyonu güçlenirken, Avrupa ülkelerinin Türkiye'ye olan bağımlılığı da artabilir.
