S&P Global'in açıkladığı Haziran ayı imalat PMI verileri, küresel fabrikalarda işten çıkarmaların 2008 mali krizi ve Covid-19 salgınının zirve yaptığı dönemlerdeki seviyelere yaklaştığını ortaya koydu. Endeksin beklentilerin üzerinde gelmesi ise esas olarak stok yenileme faaliyetlerinden kaynaklandı; üretim ve istihdam tarafında ise ciddi bir daralma yaşandı.
Gelişmenin arka planı
S&P Global'in imalat PMI endeksi Haziran ayında 51,6 olarak gerçekleşti ve piyasa beklentisi olan 51,0'ın üzerinde kaldı. Ancak bu büyüme, esas olarak firmaların tükenen stoklarını yenilemesinden kaynaklandı; yeni siparişlerdeki zayıflık ve talepteki durgunluk devam etti. Raporda, istihdam alt endeksinin 49,3'e gerileyerek daralma bölgesine girdiği ve bunun son 11 ayın en düşük seviyesi olduğu belirtildi. İşten çıkarmalar özellikle Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa ve Asya'daki büyük imalat merkezlerinde yoğunlaştı. S&P Global ekonomistleri, firmaların maliyet baskıları ve belirsiz talep nedeniyle işgücünü azaltma yoluna gittiğini ifade etti. Üretici fiyatları ise girdi maliyetlerindeki artışa rağmen nihai ürün fiyatlarına yansıtılamadığı için kâr marjları daraldı. Tedarik zinciri gecikmeleri ve jeopolitik riskler de üretim planlamasını olumsuz etkiledi. Özellikle Kızıldeniz'deki gemi trafiğini etkileyen çatışmalar, Avrupa ve Asya arasındaki ticaret rotalarında aksamalara yol açtı. Ayrıca Çin'deki ekonomik yavaşlama ve ABD'deki faiz oranlarının yüksek seyretmesi, küresel talebi baskılamaya devam ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'de imalat sektörü, ISM imalat endeksinin 48,5'e gerilemesiyle daralmaya işaret etti. Avrupa'da ise Almanya ve Fransa başta olmak üzere birçok ülkenin imalat PMI'ları 50 eşiğinin altında kaldı. Asya'da Japonya ve Güney Kore'de ihracat siparişlerindeki düşüş, işten çıkarmaları tetikledi. Gelişmekte olan ekonomilerde ise durum daha kırılgan: Hindistan ve Brezilya gibi ülkelerde imalat büyümesi yavaşlarken, Türkiye'de de PMI 48,9'a gerileyerek daralma bölgesine girdi. Küresel ticaret hacmindeki daralma, lojistik maliyetlerini artırırken, firmaların nakit akışını zorlaştırıyor. Merkez bankalarının faiz indirimlerine yönelik beklentiler ise henüz somut bir rahatlama sağlamış değil. Uzmanlar, işgücü piyasasındaki bu bozulmanın önümüzdeki aylarda tüketim harcamalarını da olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ihracatının önemli bir kısmını Avrupa Birliği'ne yaptığı için küresel imalat daralmasından doğrudan etkileniyor. Haziran ayında Türkiye imalat PMI'sının 50 eşiğinin altına inmesi, ihracat siparişlerindeki zayıflığın bir yansıması olarak okunabilir. Özellikle otomotiv, tekstil ve makine sektörlerinde talep daralması yaşanıyor. Ayrıca, yüksek enflasyon ve iç talepteki soğuma, yerel üreticileri maliyetleri düşürmek için işten çıkarmaya itiyor. Merkez Bankası'nın sıkı para politikasını sürdürmesi, kredi maliyetlerini artırarak yatırımları baskılıyor. Kısa vadede, küresel talepte belirgin bir toparlanma olmadıkça Türkiye'de imalat sektöründe işten çıkarmaların devam etmesi bekleniyor.
