Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, Cenevre'deki BM İnsan Hakları Konseyi'ne hitaben yaptığı konuşmada, Haiti'de bu yıl en az 5.700 kişinin çete şiddeti nedeniyle hayatını kaybettiğini veya yaralandığını bildirdi. Türk, Haiti makamlarına düzeni sağlamada yardımcı olmak üzere konuşlandırılan uluslararası güvenlik gücüne rağmen çetelerin genişlemeye devam ettiği uyarısında bulundu. Bu rakam, ülkedeki insani krizin derinleştiğini ve uluslararası müdahalenin yetersiz kaldığını gösteriyor.
Haiti'deki Krizin Arka Planı
Haiti, yıllardır siyasi istikrarsızlık, ekonomik çöküş ve doğal afetlerle boğuşuyor. 2021'de Devlet Başkanı Jovenel Moïse'nin suikasta kurban gitmesi, ülkeyi daha da büyük bir kaosa sürükledi. O tarihten bu yana çeteler başkent Port-au-Prince'in büyük bölümünü ve çevresini kontrol altına aldı. BM verilerine göre, çeteler nüfusun yarısından fazlasını oluşturan yaklaşık 5,5 milyon kişiyi etkiliyor; bunların 1,6 milyonu ise yerinden edilmiş durumda. Gıda güvensizliği had safhada; ülke nüfusunun neredeyse yarısı yeterli gıdaya erişemiyor.
Uluslararası toplum, Haiti'deki duruma müdahale etmek için çeşitli adımlar attı. 2023'te BM Güvenlik Konseyi, üye ülkelere çok uluslu bir güç gönderme yetkisi verdi. Kenya öncülüğünde oluşturulan ve yaklaşık 1.000 polis memurundan oluşan bu güç, 2024 yılında Haiti'ye konuşlandırıldı. Ancak Türk'ün açıklamasına göre, bu güç çetelerin yayılmasını engelleyemedi. Ülkedeki şiddet, özellikle kırsal bölgelere de sıçrayarak yeni yerinden edilmelere yol açtı. Haiti hükümeti, uluslararası gücün daha geniş yetkilere ve daha fazla askere ihtiyaç duyduğunu belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Haiti'deki çete şiddeti sadece ülke içi bir sorun olarak kalmıyor; aynı zamanda bölgesel istikrarı da tehdit ediyor. Karayipler toplumunda artan göç dalgası, komşu ülkelerde güvenlik endişelerini artırıyor. Dominik Cumhuriyeti, sınırını kapatma ve sınır dışı etme politikalarını sertleştirme yoluna gitti. ABD ve Kanada gibi ülkeler, Haiti'den gelen mülteci akınını kontrol altına almak için ek önlemler alıyor. Ayrıca, Haiti'deki silah kaçakçılığı, bölgedeki organize suç ağlarını güçlendiriyor.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Türk, çetelerin cinsel şiddet, cinayet ve gasp gibi ağır insan hakları ihlalleri işlediğini vurguladı. Uluslararası toplumun Haiti'ye yönelik yardımları artırması ve silah ambargosunu sıkılaştırması çağrısında bulundu. Öte yandan, bazı uzmanlar, uluslararası müdahalenin yetersizliğinin yanı sıra Haitili yetkililer arasındaki yolsuzluk ve iş birliği eksikliğinin de krizi derinleştirdiğini belirtiyor. Haiti'nin geçici hükümeti, seçimlerin yapılması ve anayasal düzenin tesisi için çabalıyor ancak güvenlik ortamı buna izin vermiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Haiti'deki insani kriz, doğrudan Türkiye'yi etkilememekle birlikte, küresel istikrar ve insan hakları açısından önemli sonuçlar doğuruyor. Türkiye, BM İnsan Hakları Konseyi üyesi olarak uluslararası toplumun Haiti'ye yönelik çabalarını desteklemekte ve insani yardımlarda bulunmaktadır. Ayrıca, Haiti'deki istikrarsızlık, Karayipler'deki göç hareketlerini tetikleyerek Avrupa ve Türkiye'ye yönelik düzensiz göçü dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye'nin bölgesel barış ve güvenlik politikaları çerçevesinde, Haiti'nin yeniden inşası ve istikrarı için uluslararası iş birliğine katkı sunması beklenmektedir.
