Yeni bir bilimsel analiz, küresel ısınmanın İslam'ın en kutsal şehri Mekke'nin iklimini "temelden değiştirdiğini" ve her yıl hac farizasını yerine getirmeye gelen milyonlarca Müslüman'ı, yaz ayları dışında dahi olsa, tehlikeli ve aşırı sıcaklara maruz bıraktığını ortaya koydu. Araştırmaya göre, Mekke'deki sıcaklık artışı, hac mevsimi için kritik bir risk oluşturuyor ve önümüzdeki yıllarda bu durumun daha da kötüleşmesi bekleniyor.
Hac Mevsimi ve Artan Sıcaklıklar
Hac, İslam'ın beş şartından biri olarak, her Müslüman'ın ömründe en az bir kez yerine getirmesi gereken bir ibadet. Her yıl yaklaşık 2,5 milyon hacı, Mekke'de bir araya geliyor ve bu yoğunluk, Arafat'ta vakfe gibi açık havada gerçekleştirilen ritüellerle birleşince, sıcaklık faktörü hayati önem kazanıyor. Yeni analiz, küresel ısınmanın etkisiyle Mekke'de yıllık ortalama sıcaklığın 1,5 santigrat derece arttığını ve bu artışın özellikle hac mevsiminde (Zilhicce ayı) sıcaklıkları daha da yükselttiğini gösteriyor. Araştırmacılar, 1980'lerden bu yana Mekke'deki sıcaklık verilerini inceleyerek, son 30 yılda aşırı sıcak günlerin sayısının belirgin şekilde arttığını tespit etti. Özellikle 40 santigrat derecenin üzerindeki günler, hac mevsimiyle çakıştığında büyük bir sağlık tehdidi oluşturuyor. 2024 yılında, hac sırasında sıcaklıklar 45 dereceyi aşmış ve çok sayıda hacı sıcak çarpması ve yorgunluk nedeniyle hastanelere başvurmuştu. Analiz, bu tür olayların önümüzdeki yıllarda daha sık yaşanacağını öngörüyor.
Suudi Arabistan yönetimi, hacıları aşırı sıcaktan korumak için klimalı alanlar, su püskürtme sistemleri ve sağlık ekipleri gibi önlemler alsa da, uzmanlar bu önlemlerin yetersiz kalabileceğini belirtiyor. Zira hac ritüellerinin büyük bir kısmı açık havada ve güneşin altında gerçekleştiriliyor. Arafat'ta vakfe sırasında binlerce hacı, öğle saatlerinde kavurucu sıcak altında saatlerce beklemek zorunda kalıyor. Bu durum, özellikle yaşlı ve kronik hastalığı olan hacılar için ölümcül olabiliyor. Araştırmacılar, iklim değişikliğinin etkisiyle Mekke'deki sıcaklıkların daha da artacağını ve hac mevsiminin yaz aylarına denk geldiği dönemlerde (Hicri takvime göre kayma nedeniyle) sıcaklıkların 50 dereceyi bulabileceğini belirtiyor.
Küresel Isınma ve Dini Turizm
Bu durum, yalnızca Suudi Arabistan'ı değil, tüm Müslüman dünyasını ilgilendiren bir sorun. Hac, aynı zamanda dev bir ekonomik faaliyet; Suudi Arabistan, hacıların ülkeye sağladığı gelirle önemli bir turizm sektörü oluşturmuş durumda. Ancak aşırı sıcaklar, hacı adaylarının sağlığını riske atarak bu sektörün sürdürülebilirliğini tehdit ediyor. İklim değişikliği, yalnızca Mekke'de değil, dünyanın dört bir yanındaki dini ve kültürel miras alanlarını da etkiliyor. Örneğin, Hindistan'daki Varanasi kenti de benzer şekilde aşırı sıcaklardan etkilenirken, Avrupa'daki tarihi kentler de artan sıcaklıklar ve kuraklıkla mücadele ediyor. Uzmanlar, iklim değişikliğinin dini turizm üzerindeki etkilerinin daha fazla araştırılması gerektiğini ve bu alanda uluslararası işbirliğinin şart olduğunu vurguluyor.
Suudi Arabistan, Vizyon 2030 planı çerçevesinde hac deneyimini iyileştirmek ve daha fazla hacı kabul etmek için büyük yatırımlar yapıyor. Ancak iklim değişikliği, bu hedeflerin önünde ciddi bir engel oluşturuyor. Hac sırasında yaşanan sağlık sorunları, ülkenin itibarını zedeleyebilir ve hacı sayısında azalmaya yol açabilir. Bu nedenle Suudi yönetimi, iklim değişikliğiyle mücadele ve uyum stratejilerini hızlandırmak zorunda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'yi yakından ilgilendiriyor. Her yıl on binlerce Türk hacı, Mekke'ye gitmek için başvuruyor ve bu sayı giderek artıyor. Türkiye, hac organizasyonları ve sağlık hizmetleri konusunda Suudi Arabistan'la işbirliği yapıyor. Ancak aşırı sıcaklar, Türk hacıların sağlığını riske atıyor. Türkiye, Diyanet İşleri Başkanlığı aracılığıyla hacılara yönelik bilgilendirme ve önlemleri artırmalı; ayrıca Suudi yönetimiyle iklim değişikliğinin hac üzerindeki etkilerini azaltmaya yönelik ortak çalışmalar yürütmeli. Bölgesel olarak, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadele politikaları, hac gibi dini vecibelerin güvenli bir şekilde yerine getirilmesini de kapsamalıdır. Aksi takdirde, Türk vatandaşlarının can güvenliği doğrudan tehdit altına girebilir.
