İngiltere'de yaşayan Matt Wright, günlerce boyunca hissettiği ve "sıradan belirtiler" olarak nitelendirdiği şikayetlerin aslında ciddi bir felcin habercisi olduğunu bilmiyordu. Newsweek'e konuşan Wright, deneyimini paylaşarak felcin erken uyarı işaretlerinin ne kadar sinsi olabileceğine dikkat çekti. 40'lı yaşlarındaki Wright, belirtileri görmezden gelmesinin kendisine neredeyse hayatına mal olacağını söyledi. Olay, sağlık uzmanlarının sık sık vurguladığı "zaman kaybetmeden acil servise başvurun" çağrısını bir kez daha gündeme getirdi.
Belirtileri Ciddiye Almadı: Baş Ağrısı, Halsizlik ve Görme Bulanıklığı
Matt Wright, ilk belirtileri yaklaşık üç gün önce fark ettiğini ancak bunları yoğun iş temposuna ve uykusuzluğa bağladığını anlattı. Baş ağrısı, halsizlik ve hafif görme bulanıklığı yaşayan Wright, bu semptomların "geçip gideceğini" düşündü. Ancak üçüncü günün sonunda sağ kolunda güçsüzlük ve konuşma bozukluğu baş gösterince eşi onu acilen hastaneye götürdü. Yapılan tetkiklerde beynine giden damarlardan birinin tıkandığı ve felç geçirdiği belirlendi. Doktorlar, zamanında müdahale sayesinde Wright'ın hayatını kurtardığını ancak kalıcı hasar riskinin yüksek olduğunu ifade etti.
Uzmanlar, felç belirtilerinin kişiden kişiye değişebildiğini ve bazı durumlarda hafif semptomların ciddi bir tablonun habercisi olabileceğini vurguluyor. İnme geçiren hastaların yaklaşık %25'inin, belirtileri "önemsiz" olarak değerlendirip hastaneye başvuruda geciktiği biliniyor. Oysa erken müdahale, beyin hasarını önlemede kritik rol oynuyor.
Felçte Altın Saat ve F.A.S.T. Kuralı
Felç tedavisinde "altın saat" olarak adlandırılan ilk 4.5 saat, tıkalı damarın açılması için en etkili dönemi ifade ediyor. Bu süre içinde uygulanan damar içi pıhtı eritici tedavi ya da trombektomi işlemi, hastanın sakat kalma riskini önemli ölçüde azaltıyor. Bu nedenle dünya genelinde sağlık otoriteleri, F.A.S.T. kuralını yaygınlaştırmaya çalışıyor:
- F (Face - Yüz): Kişiden gülümsemesi istenir, yüzünün bir tarafı düşüyorsa felç işareti olabilir.
- A (Arm - Kol): Her iki kolunu kaldırması istenir, kollardan biri düşüyorsa dikkat edilmeli.
- S (Speech - Konuşma): Basit bir cümleyi tekrarlaması istenir, konuşması bozuksa veya anlaşılmıyorsa risk var demektir.
- T (Time - Zaman): Bu belirtilerden herhangi biri varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır.
Ancak uzmanlar, bazı felçlerde bu klasik belirtilerin görülmeyebileceğini, ani baş ağrısı, bilinç bulanıklığı, denge kaybı ve görme sorunlarının da inme habercisi olabileceğini hatırlatıyor. Özellikle yüksek tansiyon, diyabet, kalp hastalığı ve sigara kullanımı gibi risk faktörleri taşıyan kişilerin bu semptomlara karşı daha dikkatli olmaları gerekiyor.
Matt Wright, yaşadığı deneyimin ardından sağlık kontrollerini ihmal etmemeye başladığını ve herkesi belirtileri ciddiye alması konusunda uyarıyor. "Keşke o üç günü geri alabilseydim, ilk baş ağrısında hastaneye giderdim. Hayatınız söz konusu olabilir" diyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de inme, ölüm ve kalıcı sakatlık nedenleri arasında üst sıralarda yer alıyor. Sağlık Bakanlığı verilerine göre her yıl yaklaşık 200 bin kişi inme geçiriyor ve bu hastaların önemli bir kısmı belirtileri geç fark ettiği için kalıcı hasarla karşı karşıya kalıyor. Türkiye'nin güçlü acil sağlık sistemi, inme tedavisinde altın saat içinde müdahaleye olanak tanıyor ancak toplumsal farkındalık eksikliği, erken başvuruyu engelliyor. Bu haber, Türk okuyuculara felç belirtilerini öğretme ve acil servislere zamanında başvurmanın önemini vurgulama açısından kritik bir sağlık uyarısı niteliği taşıyor.
