Güney Sudan Devlet Başkanı Salva Kiir, ülkeyi ilk kez sandığa götürecek olan ulusal seçimlerin önündeki engelleri kaldırmak amacıyla hükümeti feshetti. Uzun süredir ertelenen seçimler için atılan bu adım, aynı zamanda Kiir'in artık sınırsız yetki kullanabileceği yönündeki endişeleri de beraberinde getirdi.
Gelişmenin Arka Planı
Güney Sudan, 2011 yılında Sudan'dan ayrılarak bağımsızlığını kazanmasının ardından istikrarsızlık ve iç savaşlarla boğuştu. 2013 yılında Devlet Başkanı Salva Kiir ile o dönemki yardımcısı Riek Machar arasında başlayan çatışmalar, ülkeyi yıllarca süren bir iç savaşa sürükledi. 2018'de imzalanan barış anlaşmasıyla taraflar arasında kırılgan bir ateşkes sağlandı ve bir geçiş hükümeti kuruldu. Ancak bu hükümet, seçimlerin düzenlenmesi için gerekli koşulları bir türlü yerine getiremedi. Seçimler defalarca ertelendi; en son 2023'te yapılması planlanan seçimler, güvenlik ve lojistik sorunlar nedeniyle 2024'e ertelenmişti.
Şimdi Kiir'in hükümeti feshetmesi, seçimlerin artık kaçınılmaz hale geldiği yorumlarına yol açtı. Karar, devlet başkanının yetkilerini genişleterek seçim sürecini tek elden yönetmesine olanak tanıyor. Muhalefet ve sivil toplum kuruluşları, Kiir'in bu hamlesini demokratik süreci manipüle etme girişimi olarak değerlendiriyor. Öte yandan, hükümet yetkilileri kararın seçim hazırlıklarını hızlandırmak için alındığını savunuyor.
Güney Sudan'da seçimlerin düzenlenebilmesi için öncelikle kalıcı bir anayasanın kabul edilmesi, nüfus sayımının yapılması ve güvenlik güçlerinin yeniden yapılandırılması gerekiyor. Ancak bu adımların kısa sürede tamamlanması zor görünüyor. Ülke genelinde altyapı yetersizliği, etnik çatışmalar ve insani kriz devam ediyor. Birleşmiş Milletler ve uluslararası toplum, seçimlerin özgür ve adil bir ortamda yapılması çağrısında bulunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Güney Sudan, Doğu Afrika'nın istikrarı açısından kritik bir konumda. Ülkedeki siyasi belirsizlik, komşu ülkeler Uganda, Kenya, Etiyopya ve Sudan'ı doğrudan etkiliyor. Özellikle Sudan'da devam eden iç savaş, Güney Sudan'a mülteci akınını artırmış durumda. Seçim süreci, ülkenin petrol rezervleri nedeniyle de uluslararası şirketlerin yakından takip ettiği bir mesele. Çin, Malezya ve Hindistan gibi ülkelerin petrol yatırımları bulunuyor.
ABD ve Avrupa Birliği, Güney Sudan'daki demokratik dönüşümü desteklediğini açıklasa da Kiir'in otoriter eğilimleri nedeniyle yaptırımlar uygulanıyor. Seçimlerin ardından uluslararası toplumun tutumu, ülkeye yönelik yardımların ve yatırımların şekillenmesinde belirleyici olacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, son yıllarda Afrika'da etkinliğini artırma stratejisi kapsamında Güney Sudan ile ilişkilerini geliştirmeye çalışıyor. 2011'de bağımsızlığını tanıyan ilk ülkelerden biri olan Türkiye, 2018'de Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Güney Sudan ziyaretiyle ikili ilişkileri güçlendirdi. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) aracılığıyla kalkınma yardımları yapılıyor. Ancak ülkedeki siyasi istikrarsızlık, Türk yatırımcılar için risk oluşturuyor. Seçim süreci, Türkiye'nin bölgedeki ekonomik ve diplomatik çıkarlarını koruması açısından dikkatle izlenmeli. Olası bir istikrar, Türk şirketleri için yeni fırsatlar yaratabilir; ancak seçimlerin şeffaf olmaması durumunda uluslararası meşruiyet sorunu yaşanabilir.
