Güney Çin Denizi'nde yaşanan son tansiyon yükselmesi, ASEAN üyesi ülkeler ile Çin arasında yıllardır süren davranış kuralları (Code of Conduct) müzakerelerine aciliyet kazandırdı. Analistlere göre, bölgedeki askeri ve diplomatik hareketlilik, bu hafta Filipinler'in başkenti Manila'da düzenlenen ASEAN Dışişleri Bakanları Toplantısı'na damgasını vurdu. Toplantıya ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi de katılıyor.
Gelişmenin arka planı
Güney Çin Denizi, dünyanın en yoğun ticaret yollarından biri olmasının yanı sıra zengin doğal gaz ve petrol rezervlerine ev sahipliği yapıyor. Çin, dokuz çizgi olarak bilinen harita iddiasıyla bölgenin büyük bir kısmında egemenlik talep ediyor. Ancak Brunei, Endonezya, Malezya, Filipinler, Tayvan ve Vietnam gibi ülkelerle karşılıklı hak iddiaları sürüyor. Son aylarda Filipinler ile Çin arasında Second Thomas Shoal ve Scarborough Shoal gibi noktalarda yaşanan çatışmalar, gerilimi yeniden alevlendirdi. Bu durum, ASEAN'ın Çin ile 2002 yılında imzaladığı Tarafların Davranışları Bildirgesi'nin (DOC) bağlayıcı bir davranış kurallarına (COC) dönüştürülmesi çabalarını hızlandırdı.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'nin bölgedeki askeri varlığı ve müttefikleriyle yaptığı tatbikatlar, Pekin yönetimini rahatsız ediyor. Rubo'nun Manila ziyareti, Washington'ın Filipinler'e yönelik güvenlik taahhütlerini pekiştirirken, Wang Yi ile yapacağı olası ikili görüşme iki süper güç arasındaki rekabetin diplomatik boyutunu ortaya koyuyor. Öte yandan, Çin'in bölgede yapay adalar inşa etmesi ve askeri tesisler kurması, kıyıdaş devletlerin endişelerini artırıyor. ASEAN ülkeleri, Çin'in tek taraflı eylemlerine karşı ortak bir duruş sergilemekte zorlanırken, ABD ile Çin arasında denge politikası izlemeye çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Çin Denizi'ndeki bu gerginlikler, Türkiye için doğrudan bir tehdit oluşturmasa da küresel ticaret yollarının güvenliği açısından önem taşıyor. Bölgeden geçen enerji ve ticaret gemilerinin güvenliği, Türkiye'nin ithalat ve ihracatını etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, ASEAN ülkeleriyle artan ticari ilişkilerini sürdürürken Çin ile dengeli bir dış politika izlemeye devam ediyor. Bu gelişmeler, Ankara'nın hem ABD hem de Çin ile olan stratejik diyaloğunda bölgesel istikrar vurgusunu artıracaktır.
